آبتاب– گلسنگ‌ها که حاصل همزیستی قارچ و جلبک هستند، از دیرباز در تمدن‌های مختلف جهان از جمله چین، مصر و هند به عنوان داروهای طبیعی شناخته می‌شده‌اند و در نظام‌های درمانی سنتی مانند آیورودا و طب سنتی چین نیز جایگاهی ویژه داشته‌اند؛ در سال‌های اخیر پژوهش‌های علمی جدید نشان داده‌اند که این موجودات کوچک و کم‌ادعا، گنجینه‌ای از ترکیبات زیست‌فعال منحصربه‌فرد مانند اسید اوسنیک، اسید بتولینیک، اسید لکانوریک و دپسیدها هستند که بیش از سی درصد وزن خشک آن‌ها را تشکیل می‌دهند و همین ترکیبات، پایه و اساس خواص دارویی چشمگیر آن‌ها محسوب می‌شوند.
یکی از مهم‌ترین و امیدوارکننده‌ترین قابلیت‌های گلسنگ‌ها، فعالیت ضدسرطانی آن‌هاست؛ مطالعات آزمایشگاهی نشان داده‌اند که عصاره و ترکیبات گلسنگ می‌توانند علیه انواع سرطان‌های شایع مانند سرطان معده و روده بزرگ فعالیت کنند و اسید اوسنیک در این زمینه سمیت سلولی قابل‌توجهی علیه سلول‌های سرطانی از خود نشان می‌دهد، در حالی که اثر کمتری بر سلول‌های طبیعی دارد و پژوهش‌های انجام‌شده در ایران نیز خاصیت ضدسرطانی برخی گونه‌های بومی گلسنگ را تأیید کرده‌اند.
گلسنگ‌ها همچنین در برابر طیف وسیعی از میکروارگانیسم‌ها از جمله باکتری‌های مقاوم به چند دارو فعالیت ضدمیکروبی قوی دارند و عصاره‌های الکلی آن‌ها بر باکتری‌های بیماری‌زایی مانند استافیلوکوکوس اورئوس و سالمونلا تیفی موریوم مؤثر شناخته شده‌اند و برخی ترکیبات جدا شده از آن‌ها پتانسیل استفاده به عنوان عوامل ضدمیکروبی و آنتی‌اکسیدانی در صنایع داروسازی را دارند.
علاوه بر این، گلسنگ‌ها دارای اثرات ضدالتهابی، ضدتب و ضددردی هستند و در طب سنتی از برخی گونه‌ها برای درمان بیماری‌های معده، دیابت، سیاه‌سرفه، سل و بیماری‌های پوستی استفاده می‌شده است و بررسی‌های جدید نیز فعالیت آنتی‌اکسیدانی قابل‌توجهی را برای عصاره آن‌ها گزارش کرده‌اند که می‌تواند در خنثی‌سازی رادیکال‌های آزاد و کاهش استرس اکسیداتیو نقش داشته باشد.
در ایران نیز گونه‌هایی از گلسنگ‌ها در مناطق مختلف کشور می‌رویند و مصارف دارویی سنتی برای درمان زخم، سوختگی، تب، برونشیت و برخی بیماری‌های تنفسی داشته‌اند؛ با این حال، با وجود این پتانسیل دارویی چشمگیر، صنعت داروسازی هنوز توجه کافی به گلسنگ‌ها نشان نداده است و یکی از دلایل اصلی آن، کمبود شواهد پیش‌بالینی و بالینی کافی برای تأیید اثربخشی و ایمنی داروهای مشتق از گلسنگ است، زیرا با وجود شناسایی بیش از بیست هزار گونه گلسنگ در جهان، پژوهش‌های بسیار کمی درباره ترکیبات فعال زیستی آن‌ها انجام شده و برخی ترکیبات نیز در غلظت‌های بالا ممکن است سمی باشند و نیاز به بررسی‌های دقیق سم‌شناسی دارند.
در مجموع، گلسنگ‌ها به عنوان منابعی غنی از ترکیبات زیست‌فعال منحصربه‌فرد، پتانسیل بالایی برای کشف داروهای جدید به ویژه در زمینه مبارزه با سرطان و عفونت‌های مقاوم به آنتی‌بیوتیک دارند، اما برای تبدیل این موجودات شگفت‌انگیز به داروهای بالینی، به سرمایه‌گذاری بیشتر در تحقیقات پیش‌بالینی و بالینی و همچنین توجه به حفاظت از گونه‌های بومی و رویکردهای پایدار در برداشت آن‌ها نیاز است.