آبتاب– برگ بو، این برگ خوش‌عطر و همیشه‌سبز که در بسیاری از غذاهای ایرانی و مدیترانه‌ای برای طعم‌دادن استفاده می‌شود، در طب سنتی جایگاهی فراتر از یک چاشنی ساده دارد و قرن‌هاست که برای مشکلات گوارشی، تنفسی و متابولیک به کار می‌رود.
اما آنچه در سال‌های اخیر توجه پژوهشگران را به خود جلب کرده، شواهد بالینی و آزمایشگاهی رو به رشدی است که نشان می‌دهد ترکیبات فعال این برگ می‌توانند به طور مستقیم بر پروفایل قند و چربی خون اثر بگذارند. برگ بو سرشار از ترکیبات فنولی، فلاونوئیدهایی مانند کوئرستین، کامپفرول و روتین، و اسانس‌هایی نظیر ۱٫۸-سینئول، لینالول و آلفا-ترپینئول است که خواص آنتی‌اکسیدانی و ضدالتهابی قوی دارند. همین ترکیبات هستند که پایه و اساس اثرات متابولیک مشاهده‌شده در مطالعات انسانی را تشکیل می‌دهند.
مستندترین شاهد بالینی در این زمینه، کارآزمایی تصادفی‌سازی‌شده‌ای است که در آن ۴۰ بیمار مبتلا به دیابت نوع دو به چهار گروه تقسیم شدند و به مدت ۳۰ روز روزانه ۱، ۲ یا ۳ گرم پودر برگ بو یا دارونما دریافت کردند.
نتایج نشان داد که هر سه دوز برگ بو، قند خون سرم را بین ۲۱ تا ۲۶ درصد کاهش دادند. همچنین کلسترول تام ۲۰ تا ۲۴ درصد و کلسترول بد (LDL) بین ۳۲ تا ۴۰ درصد کاهش یافت، در حالی که کلسترول خوب (HDL) در گروه‌های دریافت‌کننده ۱ و ۲ گرم به ترتیب ۲۹ و ۲۰ درصد افزایش پیدا کرد و تری‌گلیسرید نیز ۳۴ و ۲۵ درصد پایین آمد.
این یافته‌ها با یک مطالعه جدیدتر در سال ۲۰۲۵ نیز همسو است؛ در این پژوهش که بر روی ۳۰ داوطلب سالم انجام شد، مصرف روزانه دم‌نوش سه برگ خشک بو به مدت ۱۰ روز متوالی، به افزایش معنی‌دار کلسترول خوب (HDL) منجر شد (p = ۰.۰۱)، در حالی که اثری بر کلسترول بد و تری‌گلیسرید نداشت و شاخص‌های کبدی و کلیوی نیز در محدوده طبیعی باقی ماندند.
نکته مهم در این مطالعه آن بود که افزایش HDL با سن رابطه مستقیم و با وزن رابطه معکوس داشت، به این معنا که اثر محافظتی برگ بو بر چربی خوب خون ممکن است در افراد مسن‌تر بارزتر باشد.
در حوزه مکانیسم اثر، پژوهشگران بر این باورند که ترکیبات فنولی برگ بو از یک سو با خنثی‌سازی رادیکال‌های آزاد و کاهش استرس اکسیداتیو، از سلول‌های بتای پانکراس و دیواره عروق محافظت می‌کنند و از سوی دیگر با مهار آنزیم‌های کلیدی در مسیر ساخت کلسترول (مانند HMG-CoA ردوکتاز) و کاهش جذب چربی، به بهبود پروفایل لیپیدی کمک می‌نمایند.
یک مرور جامع که در سال ۲۰۲۶ منتشر شد نیز ضمن تأیید این مکانیسم‌ها، خواص گسترده‌تری مانند محافظت کبدی، اثر محافظت‌کننده عصبی، ضد‌میکروبی و حتی کمک به ترمیم زخم را برای برگ بو برشمرده است، اما در نهایت نتیجه‌گیری کرده که برای ورود قطعی این گیاه به پروتکل‌های درمانی مبتنی بر شواهد، انجام کارآزمایی‌های بالینی بزرگ‌تر و با کیفیت بالاتر ضروری است.
با وجود این شواهد امیدوارکننده، مصرف برگ بو به عنوان یک مکمل یا دم‌نوش دارویی نیازمند احتیاط است. دوزهای ۱ تا ۳ گرم در روز که در مطالعه دیابت نوع دو استفاده شده، برای اکثر افراد بی‌خطر گزارش شده است، اما باید توجه داشت که مصرف مقادیر بسیار بالای اسانس یا عصاره غلیظ می‌تواند عوارضی ایجاد کند و اطلاعات ایمنی کامل برای مصرف طولانی‌مدت در دوران بارداری و شیردهی هنوز به طور قطعی مشخص نیست. همچنین برگ بو می‌تواند با داروهای کاهنده قند خون و چربی خون تداخل داشته و اثر آن‌ها را تشدید کند.
بنابراین، بهترین رویکرد برای بهره‌مندی از خواص آن، استفاده متعادل از برگ بو به عنوان بخشی از یک رژیم غذایی سالم و متنوع است و نه جایگزینی برای داروهای تجویزی پزشک؛ در صورت تمایل به مصرف منظم آن به صورت مکمل، مشورت با پزشک یا متخصص تغذیه، اقدامی ضروری و عاقلانه است.