آبتاب– بالنگ یا ترنج که با نام علمی (Citrus medica) از خانواده مرکبات شناخته می‌شود، در طب سنتی ایرانی جایگاهی ویژه دارد و حکما از آن برای تقویت قلب، معده و کبد، تحلیل نفخ، کمک به هضم غذا و تسکین سردردهای ناشی از اختلالات گوارشی بهره می‌برده‌اند.
در متون کهن، شربت بالنگ به عنوان دارویی برای طیفی از بیماری‌های گرم از جمله تپش قلب، برخی سردردها و ناراحتی‌های معده و کبد معرفی شده است و همین پیشینه غنی، پژوهشگران را بر آن داشته تا اثربخشی آن را با روش‌های علمی امروزی بسنجند.
برجسته‌ترین شاهد بالینی در این زمینه، یک کارآزمایی تصادفی‌سازی‌شده، و کنترل‌شده با دارونماست که بر روی ۹۰ بیمار مبتلا به میگرن انجام شد و در آن، شربت بالنگ با داروی استاندارد پروپرانولول و دارونما مقایسه گردید.
نتایج نشان داد که شربت بالنگ در کاهش شدت و مدت حملات میگرنی به طور معنی‌داری برتر از دارونما عمل کرده و اثربخشی آن با پروپرانولول قابل مقایسه بوده است، هرچند برخلاف پروپرانولول نتوانسته تعداد دفعات حملات را به طور معنی‌داری کاهش دهد؛ نکته امیدوارکننده آنکه هیچ عارضه جانبی جدی از شربت بالنگ گزارش نشد.
فراتر از تسکین سردرد، پژوهش‌های آزمایشگاهی و حیوانی در سال‌های اخیر ابعاد تازه‌ای از پتانسیل درمانی بالنگ را آشکار کرده‌اند. مطالعات نشان می‌دهند که اسانس پوست بالنگ دارای خواص آنتی‌اکسیدانی و ضدباکتریایی قابل توجهی است و می‌تواند بار میکروبی را تقریباً به اندازه بنزوات سدیم، یک نگهدارنده شیمیایی رایج، کاهش دهد.
در حوزه سلامت مغز، اسانس پوست بالنگ توانایی مهار آنزیم استیل‌کولین‌استراز را نشان داده است؛ آنزیمی که در بیماری آلزایمر نقش کلیدی دارد و مهار آن یکی از مهم‌ترین راهبردهای درمانی این بیماری محسوب می‌شود. همچنین بررسی‌ها حاکی از آن است که اسانس فرار پوست بالنگ با دارا بودن ترکیباتی مانند لیمونن، اثر قابل توجهی بر مرگ سلول‌های سرطانی داشته و سمیت سلولی قوی از خود نشان داده است.
در حوزه سلامت گوارش نیز برگ‌های بالنگ اثرات ضد نفخ داشته و برای تقویت معده و تحریک دستگاه گوارش به کار می‌رفته‌اند. روغن طبیعی حاصل از این میوه نیز به دلیل وجود ترکیبی به نام سیترونلال، خاصیت آرام‌بخشی دارد و از بخور آن برای کاهش افسردگی، استرس و اضطراب استفاده می‌شود.
با وجود این شواهد امیدوارکننده، مصرف بالنگ و فرآورده‌های آن نیازمند آگاهی و احتیاط است. بخش عمده‌ای از شواهد موجود درباره خواص ضدسرطانی، ضدباکتریایی و مهار استیل‌کولین‌استراز بالنگ به مطالعات آزمایشگاهی محدود می‌شود و برای تأیید قطعی این اثرات در انسان، انجام کارآزمایی‌های بالینی گسترده‌تر ضروری است.
همچنین، باید توجه داشت که برخی ترکیبات روغن بالنگ ممکن است در مواجهه با نور خورشید خاصیت سمی پیدا کنند و استفاده نادرست از آن می‌تواند problematic باشد.
در طب سنتی نیز توصیه شده است که بالنگ را شب‌ها مصرف نکنید و افرادی با مزاج خاص، در مصرف آن اعتدال را رعایت کنند. به طور کلی، بالنگ به عنوان یک میوه دارویی با پیشینه کهن و شواهد علمی رو به رشد، گزینه‌ای ارزشمند برای پژوهش‌های بیشتر و استفاده آگاهانه در کنار درمان‌های استاندارد است، اما هرگز نباید جایگزین داروهای تجویزی پزشک شود.