آبتاب– باریجه که در منابع طب سنتی با نام «بارزد» و در بازار عطاری‌ها با نام «جاوشیر» شناخته می‌شود، شیرابه‌ی صمغی-رزینی است که از گیاه بومی ایران با نام علمی (Ferula gummosa) به دست می‌آید. این گیاه در طب سنتی ایران جایگاهی ویژه دارد و حکما طبع آن را بسیار گرم و خشک دانسته‌اند و آن را برای رفع درد معده، تشنج، بیماری‌های عصبی، برونشیت مزمن، درد و سوزش بواسیر و حتی به عنوان پادزهر سموم و بادشکن تجویز می‌کرده‌اند. اما شاید مهم‌ترین خبر علمی درباره باریجه، تایید روزافزون خواص متعدد آن توسط پژوهش‌های آزمایشگاهی و حیوانی در سال‌های اخیر باشد.
مطالعات نشان داده‌اند که اسانس و عصاره این گیاه دارای خواص ضدالتهابی، ضد دردی (ضددرد)، ضدتشنج، ضداسپاسم و آرام‌بخشی قوی است و می‌تواند به عنوان یک گزینه طبیعی برای تسکین دردهای عصبی و عضلانی مورد توجه قرار گیرد.
جالب‌تر اینکه پژوهش‌ها نشان داده‌اند عصاره باریجه دارای ترکیباتی است که می‌تواند در تسکین سندرم ترک مورفین مفید باشد و به کاهش وابستگی به این ماده کمک کند، یافته‌ای که پتانسیل آن را در حوزه سلامت روان و درمان اعتیاد برجسته می‌کند.
علاوه بر این، مطالعات آزمایشگاهی خواص ضدمیکروبی قابل توجهی را برای اسانس و عصاره ریشه و دانه باریجه علیه باکتری‌هایی مانند سودوموناس آئروژینوزا و قارچ کاندیدا آلبیکنس به ثبت رسانده‌اند و حتی پتانسیل آن در مهار آنزیم‌های مرتبط با دیابت (آلفا-آمیلاز و آلفا-گلوکوزیداز) در مطالعات جدید بررسی شده است.
در حوزه سلامت کبد نیز یک مطالعه حیوانی نشان داده است که تزریق اسانس باریجه می‌تواند پارامترهای آسیب کبدی ناشی از مصرف بیش از حد استامینوفن را تا حد طبیعی بهبود بخشد و اثر محافظتی کبدی داشته باشد.
با وجود این یافته‌های امیدوارکننده، باید توجه داشت که بخش عمده شواهد علمی موجود درباره باریجه به مطالعات آزمایشگاهی و حیوانی محدود می‌شود و کارآزمایی‌های بالینی انسانی در این زمینه بسیار اندک هستند.
همچنین بررسی سم‌شناسی نشان داده است که اسانس ریشه باریجه در آزمون سمیت روی آرتمیا (میگو آب‌شور) سمیت بالایی (LD50 حدود ۲.۴ میکروگرم بر میلی‌لیتر) از خود نشان می‌دهد که نشان‌دهنده ضرورت احتیاط در مصرف دوزهای بالا و ضرورت انجام مطالعات سم‌شناسی دقیق‌تر است.
در طب سنتی نیز هشدار داده شده که باریجه به دلیل طبع بسیار گرم و خشک، برای افراد گرم‌مزاج مناسب نیست و مصرف خودسرانه و بی‌رویه آن می‌تواند باعث تحریک و عوارض شود. زنان باردار و شیرده و افرادی که داروهای خاص مصرف می‌کنند نیز باید قبل از استفاده از فرآورده‌های باریجه با پزشک خود مشورت کنند.
باریجه، این گنجینه بومی و ارزشمند ایران، با پشتوانه قرن‌ها تجربه طب سنتی و تایید اولیه خواص ضدالتهابی، ضددردی و محافظت کبدی آن در پژوهش‌های مدرن، یک هدیه ارزشمند از طبیعت است، اما با توجه به محدودیت شواهد بالینی انسانی و نبود اطلاعات کافی درباره ایمنی مصرف طولانی‌مدت، مصرف آگاهانه، احترام به موارد منع مصرف و پرهیز از خوددرمانی، کلید بهره‌مندی ایمن از خواص آن خواهد بود.