آبتاب: آویشن با نام علمی Thymus vulgaris که در طب سنتی ایران با نامهای «آزربه» و «گلوفته» نیز شناخته میشود، یکی از ارزشمندترین گیاهان دارویی از تیره نعناعیان است که قرنها در سفره و داروخانهی ایرانیان جای داشته است.
مصریان باستان از آن در مومیاییکردن استفاده میکردند، رومیان باستان آن را به حمام و پنیر خود میافزودند و در جنگ جهانی اول، از روغن آن به عنوان یک ضدعفونیکنندهی طبیعی بهره میبردند. اما امروزه، علم مدرن پرده از رازهای بزرگتری از این گیاه معطر برداشته است.
جدیدترین پژوهشهای علمی که در سالهای ۲۰۲۴ تا ۲۰۲۶ منتشر شدهاند، نشان میدهند که آویشن که دارای طبع گرم و خشک است و ترکیبات فعالی مانند تیمول و کارواکرول در آن میدرخشد، فراتر از یک چاشنی آشپزخانه، یک نیروگاه درمانی برای سیستم تنفسی، مغز، قلب و حتی کبد است.
یکی از مهمترین و جدیدترین یافتهها در مورد آویشن، تأثیر آن بر بیماریهای تنفسی و به ویژه آسم در کودکان است. یک کارآزمایی بالینی تصادفی، سهسوکور و کنترلشده با دارونما که در سال ۲۰۲۴ منتشر شده، بر روی ۶۰ کودک ۵ تا ۱۲ ساله مبتلا به تشدید خفیف تا متوسط آسم انجام شده است.
در این مطالعه، به گروه مداخله، پودر آویشن با دوز ۲۰ میلیگرم به ازای هر کیلوگرم وزن بدن، هر ۸ ساعت یک بار، به شکل شربت و در کنار درمانهای رایج تجویز شد. نتایج این پژوهش که در مجلهی معتبر Allergologia et Immunopathologia به چاپ رسیده، نشان داد که شربت آویشن توانسته است به طور معنیداری سرفههای ناشی از فعالیت را در این کودکان کاهش دهد (p = ۰.۰۴۲) و شاخصهای اسپیرومتری مانند حجم بازدمی اجباری در ثانیه اول (FEV1) را نیز بهبود بخشد.
محققان نتیجه گرفتند که شربت آویشن میتواند به عنوان یک درمان کمکی مفید در کنار درمانهای اصلی برای کودکان مبتلا به آسم مورد استفاده قرار گیرد.
اما شگفتیهای آویشن تنها به سیستم تنفسی ختم نمیشود. جدیدترین تحقیقات، افقهای تازهای را در زمینهی محافظت از مغز و مبارزه با بیماریهای تحلیلبرندهی عصبی گشوده است.
یک مطالعهی پیشگامانه که در ماه مه ۲۰۲۵ در مجلهی Biochemical and Biophysical Research Communications منتشر شد، اثر محافظتنورونی عصاره آویشن را بر روی مدل حیوانی بیماری پارکینسون ناشی از سم «پاراکوات» بررسی کرده است.
نتایج این پژوهش که توسط دانشمندان پاکستانی انجام شده، به طرز شگفتآوری امیدوارکننده بود. عصاره آویشن نه تنها توانست تغییرات تخریبی و از دست رفتن سلولهای عصبی در ساختار مغز را ترمیم کند و التهاب عصبی را کاهش دهد، بلکه بیان ژنهای التهابی اصلی مانند اینترلوکین-۱ آلفا، اینترلوکین-۱ بتا، فاکتور نکروز تومور آلفا و اینترلوکین-۶ را نیز به طور وابسته به دوز، کاهش داد.
به عبارت سادهتر، آویشن میتواند مانند یک سپر در برابر آسیبهای عصبی عمل کند و نویدبخش یک درمان انقلابی برای میلیونها نفر در سراسر جهان باشد که از این بیماریهای ناتوانکننده رنج میبرند.
در حوزهی مبارزه با عفونتهای مقاوم، آویشن نیز یک سلاح قدرتمند است. یک مطالعهی معتبر دیگر در سال ۲۰۲۵، پتانسیل عصارهی هیدرواتانولی آویشن را در برابر باکتریهای بیماریزا، از جمله اشریشیا کلی که یکی از عوامل اصلی عفونتهای رودهای و ادراری است، بررسی کرده است.
نتایج این تحقیق که در مجلهی Poultry Science به چاپ رسیده، نشان داد که این عصاره دارای فعالیت ضدباکتریایی قابل توجه است و میتواند اثربخشی آنتیبیوتیکهایی مانند آمپیسیلین را چهار تا هشت برابر افزایش دهد.
مکانیسم اثر آن به این صورت است که عصاره آویشن با ایجاد اختلال در غشای باکتری، مهار آنزیمهای حیاتی و از بین بردن بیوفیلمهای میکروبی، به عنوان یک گزینهی امیدوارکننده در برابر مقاومت آنتیبیوتیکی مطرح میشود. این یافتهها، آویشن را به یک متحد قدرتمند در کارزار جهانی علیه باکتریهای مقاوم تبدیل کرده است.