آبتاب: اگر هنگام روشن کردن تلویزیون، صدایی از دوران کودکی در ذهنتان میگوید: «این جعبه جادویی مغزت را خراب میکند!» تنها نیستید. بسیاری از ما این جمله را از پدر و مادر یا پدربزرگ و مادربزرگمان شنیدهایم.حالا به نظر میرسد این هشدار کاملاً هم بیاساس نبوده است.
به گزارش انتخاب و به نقل از sciencealert؛ پژوهش جدیدی نشان میدهد مشکل فقط «زیاد نشستن» نیست؛ بلکه نوع فعالیتی که هنگام نشستن انجام میدهیم نیز اهمیت زیادی دارد. در حالی که مدتهاست مشخص شده نشستن طولانیمدت میتواند خطر آلزایمر و سایر انواع زوال عقل را افزایش دهد، این مطالعه نشان میدهد ساعتها تماشای تلویزیون ممکن است اثرات منفی بیشتری بر مغز داشته باشد؛ اثری که در افرادی با همان میزان نشستن اما در حال انجام کارهای ذهنی، مانند حل مسئله، پاسخ دادن به ایمیل یا فعالیتهای فکری، دیده نمیشود.
مغز مردانی که زیاد تلویزیون میبینند کوچکتر بود
این مطالعه که در مجله Alzheimer’s & Dementia منتشر شده، بیش از ۱۷۰۰ نفر را به مدت نزدیک به ۲۴ سال دنبال کرده است.
نتایج نشان داد مردانی که در میانسالی بهطور مکرر تلویزیون تماشا میکردند، در سالمندی حجم کمتری در بخشهایی از مغز داشتند که بیشترین آسیبپذیری را در برابر بیماری آلزایمر دارند. همچنین نشانههای بیشتری از آسیبهای مغزی مرتبط با افت شناختی و زوال عقل در آنها مشاهده شد.
در مقابل، افرادی که بخش زیادی از روز کاری خود را پشت میز و در حالت نشسته سپری میکردند، اما مشغول فعالیتهای ذهنی بودند، ساختار مغزی سالمتری داشتند.
ورزش هم این اثر را از بین نبرد
پژوهشگران حتی پس از در نظر گرفتن میزان فعالیت بدنی شرکتکنندگان، به همان نتایج رسیدند. به عبارت دیگر، ورزش کردن نتوانست ارتباط میان تماشای زیاد تلویزیون و تغییرات مغزی را توضیح دهد یا از بین ببرد.
چرا این اثر فقط در مردان دیده شد؟
یکی از یافتههای جالب این تحقیق، تفاوت میان زنان و مردان بود.
ناتان فتر، پژوهشگر دانشگاه کالیفرنیای جنوبی، میگوید:
«ارتباط بین تماشای تلویزیون و تغییرات ساختاری مغز در مردان بسیار قویتر از زنان بود.»
به گفته او، این تفاوت ممکن است به چند دلیل باشد:
* زنان معمولاً هنگام نشستن، بیشتر از جای خود بلند میشوند و نشستنشان پیوسته نیست.
* تفاوتهای زیستی ممکن است باعث شود مغز زنان و مردان واکنش متفاوتی به نشستن طولانیمدت نشان دهد.
* تفاوتهای هورمونی، سبک زندگی یا روند طبیعی پیر شدن مغز نیز میتواند نقش داشته باشد.
مطالعات قبلی نیز نشان دادهاند زنان معمولاً برنامههای تلویزیونی را در بازههای کوتاهتر تماشا میکنند، اما مردان هنگام دیدن مسابقات ورزشی یا فیلمها، مدت طولانی و بدون وقفه مقابل تلویزیون مینشینند.
فقط نشستن مهم نیست؛ کاری که انجام میدهید هم اهمیت دارد
«دیوید رایشلن»، یکی دیگر از پژوهشگران این مطالعه، میگوید:
«سالها تمرکز ما فقط روی مدت زمان نشستن افراد بود، اما یافتههای ما نشان میدهد باید به این هم توجه کنیم که هنگام نشستن، مشغول انجام چه کاری هستند.»
این پژوهش چگونه انجام شد؟
اطلاعات این مطالعه از ۱۷۱۲ شرکتکننده در پروژه بلندمدت ARIC جمعآوری شد.
شرکتکنندگان که هنگام آغاز مطالعه در اواخر دهه ۱۹۸۰ حدود ۵۰ سال داشتند، میزان تماشای تلویزیون در اوقات فراغت و مدت زمان نشستن در محل کار را گزارش کردند.
حدود ۲۴ سال بعد، زمانی که به حدود ۷۵ سالگی رسیده بودند، از مغز آنها با MRI تصویربرداری شد.
پژوهشگران بهطور ویژه بخشهایی از مغز را بررسی کردند که در مراحل اولیه آلزایمر دچار تغییر میشوند و همچنین حجم ضایعات ماده سفید مغز (White Matter Hyperintensities یا WMH) را اندازهگیری کردند؛ ضایعاتی که نشانه بیماری رگهای کوچک مغزی هستند و با افزایش خطر زوال شناختی و زوال عقل ارتباط دارند.
کار پشت میز بهتر از تلویزیون؟
افرادی که گفته بودند در محل کار تقریباً همیشه پشت میز مینشینند، نسبت به کسانی که تلویزیون را «بسیار زیاد» تماشا میکردند:
* ضایعات کمتری در ماده سفید مغز داشتند.
* حجم بیشتری در بخشهای پیشانی، آهیانهای و پسسری قشر مغز داشتند.
به همین دلیل، پژوهشگران نتیجه گرفتند که خودِ نشستن الزاماً برای مغز مضر نیست؛ بلکه نوع فعالیت هنگام نشستن تعیینکننده است.
چرا تلویزیون متفاوت است؟
تماشای تلویزیون معمولاً یک فعالیت ذهنی منفعل محسوب میشود.
در مقابل، حتی کارهای اداری که فرد در آنها نشسته است، معمولاً شامل برنامهریزی، مطالعه، نوشتن، تصمیمگیری و حل مسئله هستند؛ فعالیتهایی که مغز را فعال نگه میدارند.
پژوهشهای قبلی نیز نشان دادهاند این نوع فعالیتهای ذهنی میتوانند به ایجاد «ذخیره شناختی» کمک کنند؛ قابلیتی که باعث میشود مغز بهتر بتواند با تغییرات ناشی از افزایش سن مقابله کند.
محدودیتهای مطالعه
البته این پژوهش محدودیتهایی نیز داشت. میزان تماشای تلویزیون و مدت زمان نشستن بر اساس گزارش خود افراد ثبت شده بود و ممکن است کاملاً دقیق نباشد.
همچنین این مطالعه نمیتواند ثابت کند که تماشای تلویزیون مستقیماً باعث این تغییرات مغزی شده است؛ تنها نشان میدهد میان این دو ارتباط وجود دارد.
عوامل دیگری مانند خوردن تنقلات، مصرف الکل، دراز کشیدن یا چرت زدن هنگام تماشای تلویزیون نیز ممکن است در نتایج نقش داشته باشند.
نتیجهگیری
با وجود محدودیتها، این مطالعه به دلیل دوره پیگیری طولانی (حدود ۲۴ سال) و استفاده از تصویربرداری MRI، شواهد قابل توجهی ارائه میدهد که فعالیت ذهنی هنگام نشستن اهمیت زیادی برای سلامت مغز دارد.
پژوهشگران میگویند اگر قرار است مدت طولانی بنشینید، بهتر است مغزتان را نیز درگیر کنید؛ مثلاً کتاب بخوانید، جدول حل کنید، کاردستی انجام دهید، چیزی بنویسید یا حتی پیامک ارسال کنید. این فعالیتهای ذهنی ممکن است بخشی از اثرات منفی نشستن طولانی را کاهش دهند، هرچند برای تأیید این موضوع به تحقیقات بیشتری نیاز است.
بنابراین، اگر قصد دارید ساعتها پای تماشای یک سریال یا مسابقه ورزشی بنشینید، بد نیست هر از گاهی استراحت کنید، از جای خود بلند شوید و مغزتان را هم کمی به کار بگیرید. شاید این کار در بلندمدت به حفظ سلامت مغزتان کمک کند.