آبتاب: بیشتر ما تصور میکنیم چربی چیز بدی است، اما تنها تعداد کمی از افراد تفاوت ظریف میان کاهش چربی و از دست دادن عضله را بهخوبی درک میکنند. بیایید از دیدگاه یک پزشک بررسی کنیم که کدامیک برای سلامت بدن خطرناکتر است: افزایش چربی یا کاهش عضله؟
آیا تاکنون دیدهاید کسی با یک رژیم غذایی بسیار سخت و ناگهانی وزن زیادی کم کند؟ در ظاهر به نظر میرسد که او چربی از دست داده است، اما در بسیاری از موارد بخش قابلتوجهی از این کاهش وزن در واقع ناشی از از دست رفتن عضلات است. ما معمولاً باور داریم که چربی مضر است و باید از شر مقدار اضافی آن خلاص شویم، اما حفظ توده عضلانی بهمراتب مهمتر از چیزی است که تصور میکنیم.
در اغلب موارد، هنگامی که درباره خطرات سلامتی صحبت میشود، توجه اصلی بر میزان چربی بدن متمرکز است. با این حال، در برخی شرایط، از دست دادن عضله میتواند به همان اندازه یا حتی بیشتر از افزایش چربی برای سلامت انسان خطرناک باشد.
تحلیل رفتن عضلات به کاهش تدریجی توده عضلانی، قدرت و عملکرد عضلات گفته میشود. این وضعیت پیامدهایی بسیار فراتر از مشکلات ظاهری یا کاهش توانایی ورزش کردن دارد.
بر اساس گزارش کلینیک کلیولند، افرادی که به سارکوپنی (کاهش توده و قدرت عضلانی مرتبط با افزایش سن یا بیماری) مبتلا هستند، ممکن است در انجام کارهای سادهای مانند راه رفتن، بالا رفتن از پلهها یا حتی نشستن و بلند شدن از روی صندلی دچار مشکل شوند. این مسئله خطر زمین خوردن، شکستگی استخوان و از دست دادن استقلال فردی را افزایش میدهد.
دکتر توشار تایال، معاون بخش پزشکی داخلی بیمارستان توضیح میدهد: «باید توجه داشت که عضلات فقط برای قویتر کردن ما نیستند. عضلات از فعالترین بافتهای بدن از نظر متابولیکی به شمار میروند و نقش مهمی در حفظ سطح گلوکز خون، حساسیت به انسولین و همچنین میزان انرژی مصرفی روزانه بدن دارند.»
از دست دادن عضله فقط به معنای کاهش قدرت بدنی نیست، بلکه پیامدهای گستردهتری به همراه دارد:
* کاهش سرعت سوختوساز (متابولیسم) بدن
* تأثیر منفی بر تعادل و هماهنگی حرکتی
* کاهش توانایی بدن در مقابله با فشارهای جسمی و بیماریها
* افت سلامت عمومی و کیفیت زندگی
به همین دلیل ممکن است فردی تصور کند که در حال کاهش وزن و نزدیک شدن به سلامتی است، در حالی که بخش عمده وزن از دسترفته او را بافت عضلانی تشکیل میدهد و در واقع از سلامت مطلوب فاصله میگیرد.
اوضاع زمانی پیچیدهتر میشود که فرد همزمان با افزایش چربی بدن، عضلات خود را نیز از دست بدهد؛ وضعیتی که پزشکان آن را چاقی سارکوپنیک مینامند.
این ترکیب در سالهای اخیر بهعنوان یک مشکل نوظهور پزشکی در مطالعات علمی مطرح شده است. چاقی سارکوپنیک میتواند خطر موارد زیر را افزایش دهد:
* ناتوانی جسمی و محدودیت حرکتی
* زمین خوردن و آسیبدیدگی
* مقاومت به انسولین
* ابتلا به بیماریهای قلبی و متابولیک
اضافهوزن معمولاً بهراحتی قابل مشاهده است، اما تحلیل عضلات همیشه آشکار نیست؛ در حالی که همین کاهش عضلانی میتواند آسیبپذیری فرد را به میزان قابلتوجهی افزایش دهد. به همین دلیل اتکا کردن صرف به وزن بدن یا شاخص توده بدنی (BMI) ممکن است تصویر بیش از حد خوشبینانهای از وضعیت سلامت فرد ارائه دهد.
با توجه به نکات مطرحشده، محافظت از توده عضلانی باید بخش جداییناپذیر حفظ سلامت باشد؛ بهویژه برای افرادی که سن بالاتری دارند، سبک زندگی کمتحرک دارند، به دیابت مبتلا هستند یا برای مدت طولانی از رژیمهای غذایی بسیار محدودکننده پیروی میکنند.
ورزش منظم، بهویژه تمرینات قدرتی، و دریافت پروتئین کافی میتواند به حفظ عضلات و سلامت کلی بدن کمک کند. در واقع، هدف اصلی نباید فقط کاهش عدد روی ترازو باشد؛ بلکه باید حفظ یا افزایش توده عضلانی در کنار کاهش چربی اضافی مدنظر قرار گیرد.