آبتاب: سرماخوردگی یکی از شایعترین بیماریهای ویروسی است که بیشتر افراد در فصول سرد سال یا هنگام تغییرات ناگهانی دما به آن دچار میشوند.
این بیماری اگرچه معمولاً خطرناک نیست، اما علائم ناخوشایندی مانند آبریزش بینی، گلودرد، عطسه، سرفه، خستگی خفیف و گاهی تب کم را به همراه دارد که میتواند چند روز تا یک هفته کیفیت زندگی را پایین بیاورد.
ویروسهای مختلفی باعث سرماخوردگی میشوند که شایعترین آنها راینوویروس است. راه انتقال این ویروس قطرات تنفسی هنگام سرفه یا عطسه فرد بیمار و همچنین، تماس دست آلوده با بینی، دهان یا چشمها صورت میگیرد.
برخلاف باور عمومی، سرما یا هوای سرد به تنهایی باعث سرماخوردگی نمیشود، بلکه تضعیف موقت سیستم ایمنی در اثر سرما و تجمع افراد در فضاهای بسته احتمال انتقال ویروس را افزایش میدهد. نکته مهم این است که سرماخوردگی یک بیماری خودمحدودشونده است، یعنی بدن معمولاً ظرف یک هفته تا ده روز بدون نیاز به درمان خاصی با آن مقابله میکند.
اما از آنجایی که علائم آزاردهنده هستند، بسیاری از افراد به دنبال راههایی برای کاهش شدت و مدت بیماری میگردند. در اینجا به روشهای مؤثر و ساده درمان خانگی و دارویی سرماخوردگی می پردازیم که بر پایه شواهد پزشکی و تجربیات بالینی ارائه شده اند.
اولین و مهمترین اقدام هنگام شروع علائم سرماخوردگی، استراحت کافی است. بدن برای مبارزه با ویروس به انرژی نیاز دارد و کم خوابی یا فعالیت سنگین میتواند روند بهبودی را طولانی تر کند.
سعی کنید حداقل هشت ساعت در شب بخوابید و در طول روز نیز اگر احساس خستگی میکنید، استراحت کنید.
دومین اصل، مصرف مایعات فراوان است. آب، دمنوشهای گرم مانند بابونه یا آویشن، سوپ مرغ و آبمیوه های طبیعی به نرم شدن ترشحات بینی و گلو کمک کرده و از کم آبی بدن که با تب و تعریق همراه است، جلوگیری میکنند.
سوپ مرغ به دلیل داشتن مواد ضدالتهابی خفیف و الکترولیتها، یکی از بهترین گزینه ها برای تقویت سیستم ایمنی و کاهش التهاب مجاری تنفسی محسوب میشود.
همچنین، بخور گرم یا استنشاق بخار آب ساده تأثیر زیادی در باز شدن گرفتگی بینی و کاهش سرفه دارد.
کافی است یک کاسه آب جوش را روی میز گذاشته، حوله ای روی سر بکشید و به مدت پنج تا ده دقیقه بخار آن را تنفس کنید.
میتوانید چند قطره اسانس نعناع یا اکالیپتوس به آب اضافه کنید تا اثر ضداحتقان آن بیشتر شود. غرغره کردن آب نمک ولرم (یک قاشق چایخوری نمک در یک لیوان آب) نیز برای تسکین گلودرد بسیار مؤثر است و باعث کاهش التهاب و شست و شوی میکروبها از پشت حلق میشود.
برای رفع گرفتگی بینی، استفاده از قطره یا اسپری سرم شست و شوی نمکی (سالین) بی خطر و مفید است، زیرا به مرطوب کردن مخاط بینی و تخلیه راحتتر ترشحات کمک میکند.
در زمینه درمانهای دارویی، هیچ داروی ضدویروس اختصاصی برای سرماخوردگی معمولی وجود ندارد و آنتی بیوتیکها نه تنها بی اثر هستند (چون علیه ویروسها کار نمیکنند)، بلکه مصرف بی مورد آنها میتواند مقاومت باکتریایی ایجاد کند.
با این حال، برخی داروهای بدون نسخه برای کنترل علائم قابل استفاده اند. داروهای ضداحتقان مانند سودوافدرین یا فنیلافرین (بهصورت قرص یا اسپری بینی) به کاهش تورم مخاط و باز شدن راه هوایی کمک میکنند، اما مصرف طولانی مدت اسپری های بینی بیش از سه روز میتواند باعث گرفتگی برگشتی شود.
استامینوفن یا ایبوپروفن برای کاهش تب و دردهای عضلانی مناسب اند، اما در کودکان زیر ۱۸ سال نباید از آسپرین استفاده کرد زیرا خطر سندروم ری را افزایش میدهد.
شربتهای سرفه که دارای دکسترومتورفان (ضدسرفه) یا گایفنزین (خلط آور) هستند، بسته به نوع سرفه خشک یا خلط دار تجویز میشوند.
توجه داشته باشید که مصرف همزمان چند داروی ترکیبی سرماخوردگی ممکن است باعث تداخل و مصرف بیش از حد ماده مؤثره شود؛ بنابراین بهتر است داروهای تکی را با دوز مناسب مصرف کنید. در کودکان زیر شش سال، بسیاری از متخصصان استفاده از داروهای سرماخوردگی بدون نسخه را توصیه نمی کنند و درمانهای خانگی کافی اند.
در طب سنتی و روشهای مکمل، عسل یکی از مؤثرترین درمانها برای سرفه و گلودرد است. یک قاشق چایخوری عسل خالص، مخصوصاً قبل از خواب، سرفه های شبانه را کاهش میدهد (البته در کودکان زیر یک سال به دلیل خطر بوتولیسم ممنوع است).
زنجبیل تازه رنده شده با عسل و آبلیمو در آب گرم، یک معجون ضدالتهاب و آنتی اکسیدان قوی است. ویتامین سی اگرچه پیشگیری قوی از سرماخوردگی نمیکند، اما مصرف آن هنگام شروع علائم ممکن است مدت بیماری را اندکی کوتاهتر کند.
روی (زینک) به شکل قرصهای جویدنی یا شربت در ۲۴ ساعت اول علائم نشان داده است که شدت و طول مدت بیماری را تا حدود یک سوم کاهش میدهد، اما باید با احتیاط و به مدت کوتاه مصرف شود زیرا زیادهروی در آن باعث تهوع و اختلال در حس بویایی میشود.
پروبیوتیکها (ماست یا مکمل های حاوی لاکتوباسیلوس) نیز احتمالاً سیستم ایمنی روده را تقویت کرده و پاسخ دفاعی بدن را بهبود میبخشند.
در نهایت، بهترین راه مقابله با سرماخوردگی پیشگیری است. شست و شوی مکرر دستها با آب و صابون به مدت بیست ثانیه، خودداری از لمس صورت با دستهای آلوده، استفاده از ماسک در اماکن شلوغ در فصل شیوع ویروسها، تهویه مناسب اتاقها و رعایت فاصله اجتماعی با افراد بیمار، خطر ابتلا را به شدت کاهش میدهد.
همچنین، تغذیه سالم، خواب کافی و مدیریت استرس، پایه های سیستم ایمنی قوی هستند. اگر علائم سرماخوردگی بیشتر از ده روز طول کشید، تب بالا (بیش از ۳۸.۵ درجه) ادامه دار شد، تنفس دشوار پیدا کردید یا درد شدید سینوسی و سینه داشتید، حتماً به پزشک مراجعه کنید زیرا ممکن است عفونت ثانویه ای مانند سینوزیت، برونشیت یا پنومونی ایجاد شده باشد.
به خاطر داشته باشید که بدن شما بهترین داروخانه است؛ با فراهم کردن شرایط مناسب استراحت و تغذیه، سیستم ایمنی اغلب بدون نیاز به مداخلات پیچیده، خودش سرماخوردگی را شکست میدهد.