آبتاب: دکتر فاطمه رجبی پور، تحولات پزشکی در دو سال اخیر، مسیر درمان سکته قلبی را به کلی دگرگون کرده است.
در رویداد علمی مارس ۲۰۲۶ (اسفند ۱۴۰۴)، کارآزمایی بالینی STEMI-DTU در شش کشور جهان نشان داد که استفاده از پمپ مکانیکی برای استراحت بطن چپ، پیش از آنژیوپلاستی، آسیبی به عضله قلب را کاهش نمیدهد و بنابراین توصیه نمیشود، اما همین نشست شاهد معرفی فناوری جدیدی به نام PICSO بود که با تزریق متناوب فشار به سینوس کرونری، میتواند تا چهار ماه پس از سکته، اندازه ناحیه آسیبدیده قلب را به طور معنیداری کاهش دهد.
در همین حال، نتایج نهایی مطالعه NEO-MINDSET مشخص کرد پس از آنژیوپلاستی، بیمارانی که با نوع شدید سکته STEMI بستری شدهاند، نباید آسپرین را قطع کنند زیرا قطع زودهنگام خطر رویدادهای ایسکمیک را تا ۶۰ درصد افزایش میدهد، اما در نوع خفیفتر NSTE-ACS، مونوتراپی با مهارکننده P2Y12 بدون آسپرین کاملاً ایمن و با خونریزی کمتر است.
اما شاید بزرگترین انقلاب در روش انجام آنژیوپلاستی رقم خورده است. بر اساس نتایج کارآزمایی SELUTION DeNovo که در آوریل ۲۰۲۶ منتشر شد، استفاده از بالون پوششداده شده با سیرولیموس که دارو را به دیواره رگ میرساند و سپس خارج میشود، در مقایسه با نصب استنت فلزی دائمی، به همان اندازه ایمن و مؤثر بوده است و نرخ عوارض یکساله مانند مرگ قلبی، انفارکتوس عروقی و نیاز به بازسازی مجدد رگ، در هر دو گروه نزدیک ۵ درصد بود.
با این روش «جایگذاری نکردن هیچ چیز» (leave-nothing-behind)، عوارض بلندمدت استنت مانند لخته شدن دیررس از بین میرود و پزشکان انعطاف بیشتری برای درمانهای آینده خواهند داشت.
همچنین در اواخر سال ۲۰۲۵، نتایج کارآزمایی CELEBRATE در مجله پزشکی نیوانگلند نشان داد تزریق زیرجلدی یک مهارکننده جدید گلیکوپروتئین IIb/IIIa در نخستین لحظه برخورد درمانی با بیمار مبتلا به STEMI، عوارض نامطلوب را کاهش میدهد؛ البته خونریزیهای غیرشدید را نیز افزایش میدهد.
در جبهه پیشگیری، گامی انقلابی با ژن درمانی CRISPR برداشته شده است. در یک کارآزمایی فاز ۱ که در اواخر سال ۲۰۲۵ منتشر شد، ۱۵ بیمار با چربی خون مقاوم به درمان، یک تزریق وریدی ژن درمانی CTX۳۱۰ دریافت کردند که ژن ANGPTL۳ کبد را خاموش میکند.
نتایج نشان داد در دوزهای بالاتر، LDL تا حدود ۸۰ درصد و تریگلیسرید نیز تا همین حدود کاهش یافت و عوارض جانبی فقط شامل علائم خفیف آنفلوانزا بود؛ هیچ نگرانی ایمنی جدی دیده نشد و بیماران به مدت ۱۵ سال تحت پیگیری خواهند بود.
محقق اصلی این طرح اعلام کرده که این درمان یکباره، در صورت تأیید در مراحل بعدی، میتواند هر سال جان میلیونها نفر را نجات دهد. در حوزه داروهای موجود نیز دانشمندان اروپایی در بزرگترین کنگره قلب در مادرید نشان دادند داروی قدیمی کلopidogrel (پلاویکس) در پیشگیری از سکته بعدی در بیماران عروق کرونر، به مراتب بهتر از آسپرین عمل میکند و ریسک خونریزی شدید را افزایش نمیدهد و باید به درمان اصلی جهان تبدیل شود.
از سوی دیگر، داروهای ضدچاقی نسل جدید مانند سماگلوتاید و تیرزپاتاید در کارآزمایی SELECT با ۱۷ هزار و ۶۰۴ شرکتکننده، رویدادهای قلبی را تا ۲۰ درصد کاهش داده و ساختار قلب را نیز بهبود میبخشند.
شاید امیدوارکنندهترین پیشرفت، کشف قدرت خودبازسازی قلب پس از سکته است. مطالعهای که در مجله Circulation Research منتشر شد، نشان داد سلولهای قلب انسان برخلاف تصور دیرینه پژوهشگران، این توانایی را دارند که پس از سکته برای مدتی دوباره تقسیم شوند و بخشی از بافت آسیبدیده را ترمیم کنند.
این یافته راهگشای توسعه داروهایی است که روند بازسازی طبیعی را تقویت میکنند. همزمان، هوش مصنوعی نیز وارد میدان شده است: دانشمندان کالج سلطنتی لندن ابزاری بر پایه یادگیری ماشین توسعه دادهاند که با ترکیب اسکن قلب و دادههای ژنتیکی، دقیقاً پیشبینی میکند کدام بیمار مستعد نارسایی قلبی پس از سکته است و کدام ژن درمانی برای او مؤثرتر خواهد بود.
در عرصه پیشگیری، دستورالعمل جدید کلسترول سال ۲۰۲۶ که توسط کالج قلب آمریکا منتشر شد، محاسبهگر ریسک PREVENT را معرفی کرده است که قادر است ریسک ۳۰ ساله بیماری قلبی-عروقی را در افراد ۳۰ تا ۷۹ سال با دقت بالایی تخمین بزند.
همچنین، اتحادیه اروپا در دسامبر ۲۰۲۵، نخستین برنامه جامع سلامت قلب خود با نام EU Safe Hearts Plan را با تأکید بر غربالگری زودهنگام و کنترل عوامل خطر مانند سیگار، الکل و تغذیه ناسالم راهاندازی کرد.
یک پژوهش حیرتانگیز دیگر روی بیش از ۶۰۱ هزار بیمار نشان داد بیش از ۹۹ درصد موارد سکته قلبی و نارسایی قلب، قبل از وقوع دستکم یک عامل خطر کاملاً قابل کنترل داشتهاند که بسیار دیر شناسایی شده یا نادیده گرفته شده است.
به گفته پژوهشگران، حتی افزایشهای خفیف فشارخون، قند یا کلسترول باید جدی گرفته شود زیرا این یافته نشان میدهد تقریباً تمام بیماریهای قلبی در مسیرهایی شروع میشوند که کاملاً قابل پیشگیری هستند و غربالگری منظم بالاترین اهمیت را دارد.
در مجموع، با تثبیت ژن درمانی یکباره برای کلسترول، بالونهای بدون استنت برای آنژیوپلاستی و شناخت توانایی بازسازی قلب، دیگر سکته قلبی یک سرنوشت قطعی نیست، بلکه معمایی است که به زودی راهحل دائمی آن پیدا خواهد شد.