آبتاب: مرتضی رجایی خراسانی، شاید اسم «سودان» را این روزها در تیترهای خبری کم بشنوید، اما واقعیت تلخ این است که این کشور آفریقایی از آوریل ۲۰۲۳ درگیر یکی از مرگبارترین و پیچیدهترین بحرانهای انسانی قرن است؛ جنگی داخلی میان ارتش سودان و نیروهای پشتیبانی سریع که از پایتخت، خارطوم، شروع شد و حالا به منطقه دارفور، کردفان و بخشهای وسیعی از این کشور گسترش یافته و بر اساس آخرین گزارش سازمان ملل در مارس ۲۰۲۵، دستکم ۱۵۰ هزار نفر تاکنون جان خود را از دست دادهاند، آماری که برخی منابع مستقل آن را تا بیش از ۲۰۰ هزار کشته نیز تخمین میزنند، اما فاجعهبارتر از جنگ، سکوت رسانهای و کمبود شدید کمکهای بینالمللی است.
سازمان جهانی بهداشت هشدار داده که بیش از ۷۰ درصد بیمارستانهای مناطق جنگی به طور کامل تعطیل شده و آنهایی هم که باز هستند، فاقد داروهای اولیه، سرم و حتی مسکن هستند؛ همین شرایط باعث شده که بیماریهای قابل پیشگیری مانند سرخک، وبا و مالاریا در میان آوارگان به سرعت شیوع پیدا کند و جان کودکان را بگیرد.
بر اساس گزارش برنامه جهانی غذا، حدود ۲۵ میلیون نفر یعنی بیش از نیمی از جمعیت سودان در حال حاضر با سطح بالایی از ناامنی غذایی روبرو هستند و در پنج منطقه از جمله دارفور جنوبی و مرکزی، خشکسالی و جلوگیری ارتشهای متخاصم از ورود کمکها باعث شده که قحطی رسماً اعلام شود، به این معنا که هر روز افراد زیادی از جمله کودکان زیر پنج سال بر اثر سوءتغذیه شدید جان میدهند.
یکی از تلخترین ابعاد این بحران، آمار آوارگان است؛ بیش از ۹ میلیون نفر در داخل سودان آواره شدهاند و حدود ۲ میلیون نفر دیگر به کشورهای همسایه مانند چاد، مصر، اتیوپی و سودان جنوبی گریختهاند، اما هیچیک از این کشورها توانایی میزبانی از چنین حجم عظیمی را ندارند.
در اردوگاههای چاد، هر نفر روزانه کمتر از ۵ لیتر آب دریافت میکند (یک سوم استاندارد بشردوستانه) و زنان و دختران برای یافتن غذا و هیزم مجبور به خروج از اردوگاه میشوند که خطر تجاوز و خشونت جنسی را چند برابر کرده است.
سازمان دیدهبان حقوق بشر در گزارش اخیر خود تأکید کرده که هر دو طرف درگیر مرتکب جنایات جنگی از جمله حمله به غیرنظامیان، غارت سرویسهای بهداشتی و استفاده از گرسنگی به عنوان سلاح شدهاند. بحران سودان را میتوان یکی از بزرگترین بحرانهای آوارگی کودکان در جهان دانست؛ بیش از ۴ میلیون کودک مجبور به ترک خانه شدهاند و ۱۷ میلیون کودک در سنین مدرسه در سراسر سودان به مدرسه نمیروند، به این معنی که یک نسل کامل از تحصیل و آینده محروم خواهد شد.
آنچه این فاجعه را به مرگ تدریجی شبیه میکند، نبود آتشبس پایدار و مداخله مؤثر جامعه جهانی است. سازمان ملل برای نجات جان ۲۵ میلیون نفر به ۲.۷ میلیارد دلار کمک نیاز دارد اما تا ماه مارس ۲۰۲۵، تنها ۳۰ درصد این بودجه تأمین شده و قدرتهای جهانی به دلیل درگیریهای دیگر مانند جنگ اوکراین و غزه، توجه خود را از آفریقا برداشتهاند.
در حالی که اخبار سودان معمولاً در صفحه نهم روزنامهها قرار میگیرد، هر روز ۴۰ کودک زیر پنج سال بر اثر بیماریهای قابل درمان مانند اسهال و سوءتغذیه میمیرند و آمار قربانیان همچنان به سرعت در حال افزایش است.
اگرچه برخی گروههای بینالمللی مانند پزشکان بدون مرز در میدان حضور دارند، اما به دلیل کمبود شدید بودجه و عدم دسترسی به مناطق تحت محاصره، نمیتوانند مرگ و میر را متوقف کنند.
در چنین شرایطی، کارشناسان بحران هشدار میدهند که اگر ظرف سه ماه آینده کمکهای بشردوستانه گسترده و یک آتشبس سیاسی جدی صورت نگیرد، نه تنها سودان به طور کامل متلاشی خواهد شد، بلکه بیثباتی به کل منطقه شاخ آفریقا و شرق آفریقا سرایت کرده و میلیونها نفر دیگر را وارد یک گرداب انسانی غیرقابل کنترل خواهد کرد.
شاید ما نتوانیم در خارطوم انفجار بمبها را متوقف کنیم، اما یادمان نرود، سکوت در برابر مرگهای تدریجی صدها هزار انسان بیگناه، خود شکلی از همدستی با این فاجعه است.