آبتاب– دکتر فاطمه مهسا کارآموزیان- در حالی که تلاش برای پایان دادن به گرسنگی یکی از اهداف مهم توسعه پایدار سازمان ملل متحد است، این چالش هنوز یکی از بزرگ‌ترین بحران‌های انسانی جهان به شمار می‌رود. طبق گزارش‌های به‌روز، حدود ۸٫۲ درصد از جمعیت جهان معادل حدود ۶۷۰ تا ۷۲۰ میلیون نفر هنوز با گرسنگی مواجه‌اند و حدود ۲٫۳ میلیارد نفر نیز با ناامنی غذایی متوسط تا شدید روبه‌رو هستند، یعنی بیش از یک چهارم جمعیت جهان بدون دسترسی کامل به غذای کافی و مناسب زندگی می‌کنند.
در این مقاله، تلاش داریم چشم‌انداز تحقق «صفر گرسنگی جهانی» تا سال ۲۰۳۰، چالش‌های پیشِ‌رو، و نقش محوری برنامه جهانی غذا (World Food Programme) را در مسیر رسیدن به این هدف بررسی کنیم.
چشم‌انداز ۲۰۳۰: هدف دوم توسعه پایدار
پایان دادن به گرسنگی و تضمین دسترسی همه انسان‌ها به غذای کافی، سالم و مغذی در تمام طول سال، جزو اهداف کلیدی اسناد جهانی توسعه است، به‌ویژه هدف شماره ۲ از اهداف توسعه پایدار (SDG ۲). این هدف شامل مواردی همچون:
پایان دادن به همه اشکال سوءتغذیه
افزایش تولید و درآمد کشاورزان کوچک
ایجاد نظام‌های غذایی پایدار
تقویت مقاومت در برابر تغییرات اقلیمی و شوک‌های اقتصادی
است.
دستیابی به این هدف می‌تواند تاثیرات عمیقی بر رفاه و توسعه جهانی داشته باشد. کاهش گرسنگی نه‌تنها به سلامت و کاهش مرگ‌ومیر کمک می‌کند، بلکه رشد اقتصادی، تحصیلات، برابری جنسیتی و رفاه اجتماعی را نیز بهبود می‌بخشد.
وضعیت کنونی: پیشرفت‌ها و عقب‌ماندگی‌ها
طی سال‌های اخیر گزارش‌های جهانی نشان داده‌اند که:
- نرخ گرسنگی در سال ۲۰۲۴ کمی کاهش یافته و حدود ۸٫۲ درصد جمعیت جهان را شامل می‌شود، اما این رقم هنوز بالاتر از سطح پیش از همه‌گیری بیماری‌هاست.
- حدود ۲٫۳ میلیارد نفر در وضعیت «ناامنی غذایی متوسط تا شدید» قرار دارند.
- مناطق مانند آفریقای زیرصحرا بیشترین میزان گرسنگی را دارند و حدود ۲۲ درصد جمعیت این منطقه در ۲۰۲۴ با گرسنگی مواجه بودند.
این آمارها نشان می‌دهند که با وجود تلاش‌ها، هنوز بخش قابل‌توجهی از جمعیت جهان از دسترسی پایدار به غذا محروم‌اند و مسیر رسیدن به «صفر گرسنگی» کوتاه و هموار نیست.
موانع اصلی رسیدن به صفر گرسنگی
چند عامل کلیدی در تشدید بحران گرسنگی نقش دارند:
۱. درگیری‌ها و ناپایداری سیاسی
جنگ‌ها و تنش‌های قومی موجب تخریب زیرساخت‌های کشاورزی و ناتوانی کشاورزان در تولید غذا می‌شود. گزارش‌های برنامه جهانی غذا نشان داده‌اند که بیش از ۷۰ درصد افرادی که در بحران‌های گرسنگی حاد قرار دارند، در کشورهایی زندگی می‌کنند که درگیری‌ها ادامه دارد.
۲. تغییرات اقلیمی
خشکسالی، سیل و امواج گرما، اثرات مخربی بر تولید غذا داشته و امنیت غذایی را به‌طور گسترده کاهش داده‌اند. این عوامل به‌ویژه در مناطق آفریقایی و آسیایی شدت بیشتری یافته‌اند.
۳. ضعف نظام‌های غذایی و نابرابری
دسترسی نابرابر به زمین، منابع و بازار، به ویژه برای کشاورزان کوچک و زنان روستایی، بخش بزرگی از جمعیت را از تامین غذای کافی محروم کرده است.
نقش برنامه جهانی غذا در مسیر پایان گرسنگی
برنامه جهانی غذا به‌عنوان بزرگ‌ترین نهاد امدادی غذایی جهان، هر روز برای پاسخ به بحران‌های گرسنگی تلاش می‌کند. در چشم‌انداز جهانی ۲۰۲۶، این نهاد اعلام کرده که:
- هدف دارد به ۱۱۰ میلیون نفر از نیازمندترین افراد در جهان غذا برساند،
- اما با وجود برنامه‌های گسترده، تنها حدود نیمی از بودجه مورد نیاز (حدود ۱۳ میلیارد دلار) تأمین شده است.
این برنامه هم‌چنین تاکید کرده که بحران گرسنگی عمیق‌تر از آن است که بتوان با راهکارهای امدادی سنتی تنها آن را حل کرد و لازم است نظام‌های غذایی از اساس بازسازی شوند.
راهکارهای کلیدی برای پایان گرسنگی
برای نزدیک شدن به هدف صفر گرسنگی تا سال ۲۰۳۰، تحلیل‌گران و نهادهای بین‌المللی چند راهکار اساسی را پیشنهاد می‌کنند:
۱. تقویت تولید و درامد کشاورزان کوچک
افزایش سرمایه‌گذاری در بخش کشاورزی، فراهم‌کردن دسترسی به فناوری‌های نوین، آموزش و بازار برای کشاورزان کوچک می‌تواند سطح تولید غذا را افزایش دهد و اشتغال ایجاد کند.
۲. ساخت نظام‌های غذایی پایدار و مقاوم
گسترش روش‌های کشاورزی مقاوم در برابر تغییرات اقلیمی، بهبود سیستم‌های آبیاری، استفاده از فناوری‌های نوین زیستی و حمایت از کشاورزی شهری از جمله اقدامات ضروری است.
۳. تمرکز بر تغذیه کودکان و گروه‌های آسیب‌پذیر
برنامه‌های تغذیه مدرسه‌ای، توزیع مکمل‌های غذایی و آموزش خانواده‌ها برای تغذیه سالم، به ویژه برای کودکان کم‌سن، یکی از اولویت‌های جدی برای کاهش سوءتغذیه است.
۴. همکاری بین‌المللی و بودجه پایدار
بدون همکاری دولت‌ها، بخش خصوصی و نهادهای خیریه، تضمین منابع مالی لازم برای اجرای برنامه‌های بلندمدت امنیت غذایی ممکن نیست.
چشم‌انداز آینده و نیاز به اقدام جهانی
اگرچه روند گرسنگی جهانی هنوز دشوار است، نشانه‌هایی از پیشرفت در برخی مناطق دیده می‌شود. کاهش نسبی نرخ گرسنگی در سال‌های اخیر در مناطقی از آفریقای جنوبی و آسیا بیانگر این است که تمرکز بر اصلاح نظام غذایی و کاهش نابرابری‌ها می‌تواند اثرگذار باشد.
اما اکثر متخصصان توسعه معتقدند که بدون تغییرات عمیق در نظام‌های غذایی، اقتصادها و سیاست‌ها، دستیابی به هدف پایان گرسنگی تا سال ۲۰۳۰ بسیار دشوار خواهد بود.
پایان دادن به گرسنگی جهانی یکی از بزرگ‌ترین چالش‌های قرن بیست‌ویکم است؛ موضوعی که امنیت، سلامت و توسعه انسانی را در سراسر جهان تهدید می‌کند. آمارهای اخیر نشان می‌دهد هنوز میلیاردها نفر با ناامنی غذایی روبه‌رو هستند، و برای رسیدن به هدف ۲ توسعه پایدار نیازمند رویکردهای جامع، همکاری جهانی، و بودجه‌گذاری بلندمدت هستیم.
در این مسیر، برنامه جهانی غذا همچنان در خط مقدم ایستاده است، اما برای اینکه واقعاً بتوانیم «گرسنگی را به صفر برسانیم»، باید ساختارهای اجتماعی و نظام‌های غذایی را از پایه بازتعریف کنیم، به‌نحوی که صدای این هدف دیگر آرزو نباشد، بلکه واقعیت زندگی باشد.