آبتاب– مرتضی رجایی خراسانی، در سالهای اخیر، سودان به یکی از بزرگترین بحرانهای انسانی جهان تبدیل شده است؛ بحران گرسنگیای که میلیونها نفر را در معرض خطر مرگ و سوءتغذیه قرار داده و ثبات منطقهای را تهدید میکند. برنامه جهانی غذا در این کشور نه تنها به توزیع کمک فوری ادامه میدهد، بلکه تلاش میکند با راهکارهای پایدار، این بحران را مدیریت کند. این مقاله نگاهی جامع دارد به وضعیت امنیت غذایی در سودان، فعالیتهای امدادی برنامه جهانی غذا و چالشهای پیشروی این نهاد در سال ۲۰۲۶.
سودان؛ بحران گرسنگی در مقیاس بیسابقه
سودان هماکنون یکی از شدیدترین بحرانهای غذایی جهان را تجربه میکند. طبق گزارشهای رسمی، حدود ۲۱.۲ میلیون نفر، تقریباً ۴۱ درصد از جمعیت این کشور، در سال ۲۰۲۶ با گرسنگی حاد روبهرو هستند.
شرایطی که “فاز حاد ناامنی غذایی” نامیده میشود، نهتنها ناشی از ناتوانی در تولید یا دسترسی به غذا است بلکه پیوندی تنگاتنگ با درگیریهای مسلحانه، جابهجایی گسترده جمعیت و فروپاشی زنجیرههای تامین غذا دارد.
بخشهای بزرگی از کشور، بهویژه مناطق غربی مثل دارفور و كردفان، هماکنون یا دچار فاجعه غذایی (فاماين) شدهاند یا در معرض آن قرار دارند.
این بحران در حالی رخ داده که سودان یکی از بزرگترین بحرانهای جابهجایی در جهان را هم تجربه میکند، بیش از ۱۲ میلیون نفر از خانه و کاشانه خود آواره شدهاند.
واکنش «برنامه جهانی غذا»؛ خط مقدم امدادرسانی
در چنین شرایطی، برنامه جهانی غذا بهعنوان بزرگترین نهاد امداد غذایی وابسته به سازمان ملل متحد، نقش محوری در رساندن کمکهای حیاتی به آسیبپذیرترین جمعیتها ایفا میکند.
این نهاد که هر ماه بهطور میانگین معادل بیش از ۴ میلیون نفر را در سراسر سودان با غذا و کمکهای تغذیهای میرساند، تلاش میکند تا این شبکه را گستردهتر کند.
در مناطقی که منازعات کاهش یافته و مسیرهای کمکرسانی باز شده، این تلاشها تا حدی موثر بوده و، به گفته مسئولان برنامه جهانی غذا، توانستهاند شرایط فاجعه را در چند منطقه بهبود دهند، هرچند بحران کل کشور همچنان عمیق است.
فعالیتهای امدادی این نهاد شامل موارد زیر است:
- توزیع غذا: نان، حبوبات، روغن و منابع انرژی
- کمکهای نقدی و واچر در مناطقی که امکان بازارمحور وجود دارد
- حمایتهای تغذیهای ویژه برای کودکان و مادران باردار
- کمکهای غذایی اضطراری در اردوگاههای پناهندگان و مناطق جنگزده
چالشهای عملی و محدودیت منابع
با وجود همه تلاشها، برنامه جهانی غذا با چالشهای بسیار جدی روبهروست. یکی از مهمترین مشکلات، کمبود بودجه و منابع مالی مستمر است.
برای ادامه فعالیتهای خود و رسیدن به هدف پوشش ۸ میلیون نفر در ماه در سودان، این نهاد به حدود ۶۶۲ تا ۷۰۰ میلیون دلار آمریکا بودجه اضافی نیاز دارد، رقمی که تاکنون تامین نشده است.
این کمبود منابع مالی باعث شده بخشهایی از فعالیتهای امدادی کاهش یابد، و در مقاطعی نهاد مجبور شود کمکهای غذایی را به حداقل استانداردهای کالری ضروری کاهش دهد تا بتواند به تعداد بیشتری افراد برسد.
تمرکز بر گروههای آسیبپذیر
سودان یکی از معدود کشورهایی است که شرایط قحطی فاجعهآمیز (IPC Phase ۵) در برخی مناطق آن ثبت شده است، از جمله در الفاشر و کادگولی.
در چنین شرایطی، کودکان، مادران باردار، سالمندان و کسانی که پیش از بحران نیز در وضعیت اقتصادی ضعیفی بودند، بیشترین آسیب را میبینند. سوءتغذیه میتواند پیامدهای جبرانناپذیری بر رشد جسمی و ذهنی کودکان داشته باشد و اثرات آن تا سالهای بعد ادامه یابد.
برنامه جهانی غذا در پاسخ به این نیازها:
- غذاهای انرژیزا و متنوع برای کاهش سوءتغذیه ارائه میکند
- کالری و ترکیبات مغذی ضروری را تامین میسازد
- و در برخی مناطق، بستههای خاص غذایی برای مادران و کودکان طراحی مینماید
این اقدامات در کنار آموزشهای تغذیهای و پشتیبانیهای درمانی، به کاهش پیامدهای وخیم سوءتغذیه کمک میکنند.
لجستیک در بحران؛ پیچیدگیها و محدودیت دسترسی
یکی دیگر از چالشهای جدی در سودان، دسترسی به مناطق جنگزده و خطرناک است.
در برخی استانها مانند دارفور، وضعیت ناامن باعث شده مسیرهای معمول کمکرسانی مسدود شود. در نتیجه، کمکهای غذایی باید از مسیرهای جایگزین وارد شود که اغلب زمانبر و پرهزینه هستند.
برای مقابله با این مشکل، برنامه جهانی غذا از کامیونهای ویژه، ناوگان لجستیکی گسترشیافته و حتی عملیات مشترک با کشورهای همسایه استفاده میکند تا کمکها به دست نیازمندان برسد.
پیامد منطقهای؛ پناهندگان و خطرات همسایگی
بحران سودان تنها محدود به مرزهای این کشور نیست. میلیونها آواره داخلی و پناهجو به کشورهای همسایه مانند چاد، اتیوپی و مصر رفتهاند و این کشورها نیز با فشار افزایش نیازهای غذایی مواجه شدهاند.
برنامه جهانی غذا با همکاری سازمانهای محلی و بینالمللی تلاش میکند به این جوامع نیز کمک برساند تا بحران در سطح منطقهای نیز کنترل شود.
آینده نامطمئن؛ راهبردها و نیاز به حمایت جهانی
با وجود افزایش تلاشها، تحلیلگران و مسئولان برنامه جهانی غذا هشدار میدهند که بحران گرسنگی در سودان میتواند بدتر شود اگر هم جنگ ادامه یابد و هم منابع مالی کافی تامین نشود.
از سوی دیگر، این نهاد تلاش میکند با مشارکت دولتها، نهادهای بینالمللی و بخش خصوصی برنامههای پیشگیرانهتر برای آینده طراحی کند، از جمله:
- تقویت زنجیرههای غذایی محلی
- افزایش ذخیرهسازی مواد غذایی استراتژیک
- و توسعه روشهای توزیع نوین در شرایط بحران
بحران گرسنگی در سودان یکی از پیچیدهترین بحرانهای انسانی جهان است، ترکیبی از جنگ، بیثباتی اقتصادی و ضعف زیرساختها. برنامه جهانی غذا در این میان با تمام ابزارهای ممکن تلاش میکند به میلیونها نفر کمک برساند، اما محدودیت منابع و خطرهای امنیتی همچنان مانع بهبود کامل وضعیت هستند.
در چنین شرایطی، همکاری جهانی، افزایش کمکهای مالی و تضمین دسترسی ایمن به مناطق آسیبدیده میتواند تفاوت ملموسی ایجاد کند، نه فقط برای امروز، بلکه برای مسیر آینده امنیت غذایی در سودان.