آبتاب– دکتر فاطمه مهسا کارآموزیان- جهان در آستانه یکی از شدیدترین بحرانهای گرسنگی در دهههای اخیر قرار دارد و چالشهای چندگانه امنیت غذایی، از جنگ و تغییرات اقلیمی تا محدودیت منابع مالی، میلیونها نفر از آسیبپذیرترین جمعیتهای جهان را تهدید میکند. در این میان، برنامه جهانی غذا (World Food Programme) که بزرگترین نهاد امداد غذایی جهان است، اعلام کرده که برای سال ۲۰۲۶ برنامهریزی کرده تا غذای نجاتبخش را به حدود ۱۱۰ میلیون نفر از نیازمندان شدیداً گرسنه برساند؛ اما این هدف با چالشهای جدی مواجه است.
آمار تکاندهنده ناامنی غذایی
بر اساس گزارش چشمانداز جهانی این نهاد، در سالهای اخیر میلیونها نفر در سطح جهانی با گرسنگی حاد روبهرو بودهاند. تخمینهای بهروز نشان میدهد که بیش از ۳۱۸ میلیون نفر در حدود ۶۸ کشور جهان در سال ۲۰۲۵ با گرسنگی شدید یا سطح بدتر مواجه بودهاند؛ تعداد قابل مقایسهای که بیش از دو برابر تعداد ثبتشده در دوره پیش از همهگیری جهانی بیماریهاست.
گرسنگی حاد نهتنها دسترسی به غذا را تهدید میکند، بلکه پیامدهای فاجعهبار دیگری نیز دارد: کاهش انرژی و توان کاری، افت رشد جسمی و ذهنی کودکان، افزایش مرگومیر ناشی از سوءتغذیه و کمبود مایعات و ریزمغذیها در بدن. در بسیاری از مناطق بحرانزده، این وضعیت با مشکلات امنیتی، اقتصادی و سیاسی درهمتنیده است.
بحرانهای همزمان؛ جنگها و تغییرات اقلیمی
یکی از اصلیترین عوامل تشدید گرسنگی، درگیریها و منازعات مسلحانه است. بیش از ۷۰ درصد از افرادی که در معرض ناامنی غذایی حاد قرار دارند، در کشورهایی زندگی میکنند که تحت تأثیر بحرانهای مسلحانه یا بیثباتی سیاسی هستند. این موضوع موجب قطع زنجیرههای تولید غذا، کاهش دسترسی به بازارها و افزایش قیمتها میشود.
در کنار آن، تغییرات اقلیمی و خشکسالیهای پیدرپی، بهخصوص در مناطق حساس مانند شرق آفریقا و بخشهایی از خاورمیانه، محصولگیری را مختل کرده و کشاورزان را به سمت فقر و جابهجایی ناخواسته سوق داده است. این بحرانهای چندلایه گاهی بهطور همزمان در یک کشور رخ میدهند و اثرات آنها بر هم تشدید میشود، مانند تجربه مناطق سوریه، سومالی و سودان.
برنامه جهانی غذا؛ پاسخ بشردوستانه در خطوط مقدم
در مواجهه با این بحران پیچیده، برنامه جهانی غذا همچنان نقش حیاتی خود را بهعنوان بزرگترین نهاد امداد غذایی جهان ایفا میکند. این برنامه در بیش از ۱۲۳ کشور و قلمرو فعال است و بالغ بر ۱۵ میلیارد وعده غذایی در سال ارائه میدهد.
سال ۲۰۲۶ برای این نهاد چالشی خواهد بود. نیاز مالی تخمینی برای ادامه فعالیتهای امدادی در سطح جهانی حدود ۱۶.۹ میلیارد دلار آمریکا است تا این نهاد بتواند عملیات خود را گسترش دهد و به جمعیتهای بیشتری کمک کند.
در بخشهای بحرانی، مانند مناطق جنگزده یا مبتلا به خشکسالی، تیمهای این سازمان برای ارسال سریع امداد، از فناوریهای نوین استفاده میکنند. سیستمهای پرداخت دیجیتال باعث شده کمکها سریعتر و با اثربخشی بیشتر به دست نیازمندان برسد، حتی در مناطقی که دسترسی زمینی بهسختی امکانپذیر است.
تمرکز بر کودکان و گروههای آسیبپذیر
از جمله مهمترین اولویتهای برنامه جهانی غذا، حمایت از کودکان، ماداران باردار و گروههای آسیبپذیر است. سوءتغذیه در کودکان نهتنها رشد فیزیکی آنها را مختل میکند، بلکه اثرات طولانیمدتی بر سلامت روان و تواناییهای شناختی خواهد داشت.
برای مثال، برآوردها نشان میدهد که در برخی کشورها مثل افغانستان، نزدیک به ۴.۹ میلیون زن و کودک تا سال ۲۰۲۶ به درمان سوءتغذیه نیاز دارند و حدود ۱۷.۴ میلیون نفر با ناامنی غذایی شدید روبهرو هستند.
برنامه جهانی غذا در این کشورها، نهتنها غذا فراهم میکند، بلکه با اجرای برنامههای تغذیهای، آموزش خانوادهها و حمایت از بهداشت و درمان، تلاش میکند اثرات سوءتغذیه را به حداقل برساند.
چالش بزرگ: کاهش بودجه و منابع انسانی
یکی از مهمترین موانع پیشروی این نهاد، کمبود بودجه و منابع مالی پایدار است. گزارشهای تحلیلی نشان میدهند که اگر کمکهای مالی بینالمللی به همین روال فعلی ادامه یابد، میلیونها نفر ممکن است دسترسی به مواد غذایی حیاتی را از دست بدهند. در برخی مناطق، برنامه جهانی غذا مجبور شده به دلیل کاهش بودجه، سهمیهها را کاهش دهد یا عملیاتهای هوایی برای رساندن غذا را متوقف کند.
این مسئله فشار زیادی بر عملیاتهای امدادی وارد میکند، زیرا هزینههای حملونقل، ذخیرهسازی و توزیع غذا در مناطق بحرانزده بالاست و بدون پشتیبانی مالی مستمر این عملیاتها قابلادامه نیستند.
راهبرد آینده: تابآوری در برابر گرسنگی
برای مقابله با بحران جهانی گرسنگی، تحلیلگران بر این باورند که باید علاوه بر امداد فوری، بر پایداری و تابآوری سیستمهای غذایی نیز تمرکز شود. این شامل تقویت کشاورزی محلی، ایجاد ذخایر غذایی استراتژیک، آموزش تغذیه سالم و بهرهگیری از فناوریهای نوین در پیشبینی بحرانهاست.
برنامه جهانی غذا در تلاش است تا با مشارکت دولتها، نهادهای بینالمللی و بخش خصوصی، مدلهای نوینی از حمایت غذایی توسعه دهد که بتواند جوامع را بهطور پایدارتر از تله گرسنگی بیرون بکشد.
در پایان، شرایط پیشِ رو نشان میدهد که بحران جهانی گرسنگی هنوز به نقطه پایانی نرسیده و نیازمند همکاری جهانی، منابع مالی پایدار و اقدامات پیشگیرانه قوی است تا بتوان میلیونها نفر را از خطر قحطی و سوءتغذیه نجات داد.