آبتاب– در آبان ۱۴۰۴، سازمان تحقیقات، آموزش و ترویج کشاورزی اعلام کرد که فاز نخست «ژنبانک ملی گیاهان دارویی ایران» رسماً آغاز شده و تاکنون بیش از پنج هزار ژن مربوط به صد گونه ارزشمند ذخیرهسازی شده است. این طرح کلیدی با هدف حفاظت ژنتیکی از گیاهان دارویی در معرض تهدید، ایجاد شده و قرار است طی پنج سال آینده به بزرگترین ژنبانک منطقه تبدیل شود.
به گفته مدیر پروژه، این ژنبانک مجموعهای از بذرها، قلمهها، ریزنمونههای بافتی و مواد ژنتیکی گونههای مختلف شامل گونههایی مثل باریجه، آنغوزه، آویشن ایرانی و زیره سیاه؛ را با بالاترین استانداردهای نگهداری محافظت میکند. اهمیت این پروژه زمانی بیشتر مشخص میشود که بدانیم بیش از ۴۰ درصد گیاهان دارویی ایران به دلیل تغییرات اقلیمی و برداشت بیرویه در معرض خطر کاهش جمعیت قرار دارند.
در این طرح، نمونههای گیاهی از مناطق مختلف کشور جمعآوری شده و با استفاده از تکنیکهای پیشرفته انجماد سلولی، در دماهای بسیار پایین نگهداری میشوند تا در صورت انقراض یا آسیب شدید، امکان بازسازی جمعیت آنها وجود داشته باشد. پژوهشگران تأکید میکنند که اگر اقدامی فوری انجام نمیشد، بسیاری از گونههای خاص کوهستانهای ایران تا یک دهه آینده در معرض نابودی قرار میگرفتند.
هدف دیگر این پروژه، فراهم کردن زیرساخت ژنتیکی برای تولید داروهای جدید است. وجود تنوع ژنتیکی بالا در گیاهان دارویی، فرصتی ارزشمند برای کشف ترکیبات تازه دارویی محسوب میشود. این ژنبانک میتواند در آینده پایه تولید داروهای گیاهی پیشرفته، مکملهای غذایی، و حتی نانوداروهای مشتقشده از گیاه قرار گیرد.
مسئولان همچنین اعلام کردند که این ژنبانک با یک بانک اطلاعاتی دیجیتال همراه خواهد شد تا پژوهشگران سراسر جهان بتوانند به دادههای ژنتیکی آن دست پیدا کنند. این موضوع باعث قرار گرفتن ایران در مرکز همکاریهای علمی بینالمللی میشود.
پیشبینی میشود با تکمیل این طرح، ایران بهعنوان مرجع منطقهای در حفاظت ژنتیکی گیاهان دارویی شناخته شود و صادرات دادههای ژنتیکی به منبع درآمد جدیدی برای کشور تبدیل گردد.