آبتاب– فاطمه مهسا کارآموزیان- خار مریم گیاهی بومی ناحیه مدیترانه است که امروزه در اغلب نقاط جهان از اروپا و آسیا تا آفریقا و آمریکای شمالی پراکنده شده است. این گیاه مقاوم، عمدتاً در مناطق خشک و آفتابی رشد می‌کند. ساقه آن در بخش‌های بالایی منشعب شده و برگ‌های پهن آن با رگه‌ها یا لکه‌های سفید مشخص می‌شوند. گل‌های خار مریم به رنگ قرمز مایل به ارغوانی هستند و میوه آن کوچک، براق، قهوه‌ای‌رنگ و دارای لکه‌هایی است که با پوسته‌ای سخت پوشیده شده‌اند.
خار مریم گیاهی با رشد سریع است و معمولاً در کمتر از یک سال به بلوغ می‌رسد. این گیاه دارویی قرن‌هاست که در درمان بیماری‌های کبدی از جمله هپاتیت، سیروز و التهاب کبدی کاربرد دارد. یونانیان باستان از خواص خار مریم برای درمان یرقان آگاه بودند و در دوران قرون وسطی نیز پزشکان برای بهبود ناراحتی‌های کبدی از آن بهره می‌بردند. همچنین، در گذشته مادران شیرده از برگ این گیاه برای افزایش شیر استفاده می‌کردند.
مهم‌ترین ماده مؤثر خار مریم، سیلی‌مارین (Silymarin) است که از میوه گیاه استخراج می‌شود. سیلی‌مارین نوعی فلاون لیگنان با خاصیت محافظت از سلول‌های کبدی است و در ترمیم سلول‌هایی که بر اثر مصرف الکل یا سموم آسیب دیده‌اند، نقش دارد. این ترکیب همچنین، قوی‌ترین ماده شناخته‌شده برای خنثی‌سازی سم قارچ‌های سمی مرگبار، به‌ویژه Amanita phalloides است. مطالعات نشان داده‌اند که مصرف عصاره استاندارد خار مریم، در صورتی که تا ۱۰ دقیقه پس از مصرف قارچ‌های سمی استفاده شود، می‌تواند از مرگ ناشی از مسمومیت جلوگیری کند. با این حال، در موارد مشکوک به مسمومیت با قارچ یا سایر سموم، مراجعه فوری به پزشک ضروری است.
ترکیبات گیاه خار مریم
فرآورده‌های دارویی خار مریم از دانه‌های درون میوه تهیه می‌شوند. این دانه‌ها حاوی ۱٫۵ تا ۳ درصد سیلی‌مارین هستند. سیلی‌مارین مجموعه‌ای از فلاون لیگنان‌ها است که مهم‌ترین آن‌ها خود سیلی‌مارین و ترکیبات فرعی مانند ایزوسیلی‌بین، دی‌هیدروسیلی‌بین، سیلی‌دیانین و سیلی‌کِرِستین هستند.
نوع پیشرفته‌تری از این ترکیب دارویی، تحت عنوان کمپلکس سیلی‌مارین-فسفاتیدیل‌کولین توسعه یافته که جذب بالاتری در بدن دارد و در کارآزمایی‌های بالینی اثربخشی بیشتری نسبت به سیلی‌مارین معمولی در درمان بیماری‌های کبدی نشان داده است. فسفاتیدیل‌کولین، از اجزای اصلی غشای سلولی، به اتصال بهتر سیلی‌مارین به غشا کمک کرده و مانع ورود سموم به درون سلول‌های کبدی می‌شود.
نحوه مصرف
کپسول سیلی‌مارین: هر کپسول حاوی ۱۲۰ تا ۱۴۰ میلی‌گرم سیلی‌مارین است و معمولاً توصیه می‌شود سه بار در روز مصرف شود.
کمپلکس سیلی‌مارین–فسفاتیدیل‌کولین: دوز توصیه‌شده، ۱۰۰ تا ۲۰۰ میلی‌گرم، دو بار در روز است.
توصیه‌های مصرف: سازمان غذا و داروی آمریکا (FDA) خار مریم را به عنوان یک مکمل غذایی ایمن به رسمیت شناخته و استفاده از آن را بدون محدودیت مجاز اعلام کرده است. با این حال، مصرف صحیح طبق دستور توصیه می‌شود. گاهی ممکن است این گیاه اثر ملین ملایمی ایجاد کند که در این صورت می‌توان از مواد فیبری مانند سبوس جو، پسیلیوم یا پکتین استفاده کرد.
خار مریم را می‌توان همراه با سایر داروها و مکمل‌های گیاهی مصرف کرد، ولی در صورت ابتلا به بیماری کبدی یا شرایط خاص پزشکی، حتماً باید با پزشک مشورت شود.