آبتاب– فاطمه مهسا کارآموزیان- کتاب درباره عربستان توسط خانم کارن الیوت هاوس برنده جایزه پولیتزر در سال ۲۰۱۲ میلادی در نیویورک منتشر شد. این کتاب در سال ۱۳۹۴ توسط من و همسرم آقای مهندس مرتضی رجائی خراسانی به فارسی برگردانده شد. مؤلف این کتاب پژوهشگری است که به مدت ۳۵ سال به طور مکرر به عربستان سعودی سفر کرده و خود نیز در یک خانواده مذهبی در شهر «ماتادور» تگزاس بزرگ شده است. این پژوهشگر به طور خاص در این کتاب به بررسی شکنندگی رژیم حاکم در عربستان میپردازد و از آنجا که سعودیهای زیادی با گرایشها و دیدگاههای بسیار متفاوت او را در انجام این تحقیق همراهی کرده اند، لذا این تالیف در نوع خودش اثری بینظیر است.
و اما کتاب «درباره عربستان» بر زندگی مردم سعودی و نحوه شکل گیری و سرکوب شدن آن توسط سنتها و مقامات – از شخصیتهای مذهبی و ریش سفیدهای طوایف گرفته تا شاهزاده های حاکم- تمرکز دارد. تارهای تنیده شده از سنتهای عربی و قوانین وهابیت به این معنی است که نه زنان آزادند و نه مردان! هر دو جنس در چارچوب انتظارات اجتماعی اسیر هستند؛ اما در سالهای اخیر اطلاعات سرازیر شده از اینترنت و تقاضای رو به رشد جوانان در جامعه پیچیده عربستان گسترش یافته و بنیان دیوارهای سلطنت را به خطر انداخته است.
به گفته خانم کارن الیوت هاوس حدود هشتاد سال است که سلسله ای از شاهزاده های «آل سعود» بر میله تعادلی قدرت گام نهاده و با مهارت اختیار مردم خود را که عمیقاً طبقه بندی شده اند را در دست گرفته اند و با ذکاوت تمام از دو دستگی ها بهره گرفته و با خرج خروارها از پول نفت و از همه مهمتر سوء استفاده از عنوان دین در برآورده کردن نیازهای سیاسی خاندان سعود به سلطه خود استمرار بخشیده اند. خانواده حاکم هرگز قول دموکراسی نداده و هنوز هم نمیدهد. آنها حتی خود را برای انتخابات ساختگی برای مشروع نشان دادن حکومت، همانند بسیاری از رژیمهای عربی دیگر به زحمت نمی اندازند. از نظر آل سعود، آنها سرمایه ای قدرتمندتر از جعبه آراء دارند و آن «الله» است. امور مذهبی در عربستان طبق پروتکل تشکیل دولت سعودی به «محمد بن عبدالوهاب» و عشیره وی سپرده شده است.
پایگاه خبری آبتاب (WWW.ABTAAB.IR):
حال این سؤال مطرح است که چگونه خانواده سلطنتی آل سعود که در حال حاضر متشکل از هفت هزار شاهزاده- شامل نوه، نتیجه و نبیره ذکور از نسل مؤسس سلسله است- با وجود رهبران سالمند و ضعیف توانسته قدرت مطلق را در طوفان تغییرات از جانب جهان خارج و فشارهای جوشان از سوی جمعیت جوان حفظ کند؟
یک پاسخ وجود دارد و آن مهارت خانواده سلطنتی در بکارگیری استراتژی پدر مؤسس، که عبارت بود از: “تفرقه بینداز و حکومت کن”، استفاده هوشمندانه این خانواده از «پول» و همینطور، نقش فراگیر و گاهی غم انگیز سوء استفاده از «دین» است. نویسنده در ادامه بیان می کند که امروزه هیچ چیز نمیتواند چشم نسل جدید سعودی را به فسادی که در حال از بین بردن پایه های جامعه می باشد و آینده خود و فرزندانشان را به خطر انداخته است، ببندد. اسلامی که تبلیغ میشود، اجرا نمیشود. وعده اشتغال بیشتر محقق نمیشود. فساد شایع است و تقریباً هر سعودی در تار انواع مساعدتها و رشوه های ریز و درشت اسیر می باشد، بطوری که دریافت کننده نیز خود احساس آلوده بودن و انزجار میکند. قدرتمند و ضعیف هر دو سعی میکنند به هر چه گیرشان می آید، چنگ بزنند. جامعه ای که قرار است سختگیرانه با قوانین شریعت اداره شود، بطور روزافزونی تبدیل به جامعه ای بی قانون شده است و سعودی ها همه این چیزها را به خوبی میدانند. دسترسی به اینترنت موجب شده است تا نسل جوان- ۷۰ درصد سعودی ها زیر سی سال هستند و ۶۰ درصد زیر بیست سال سن دارند- از آنچه در داخل و خارج از کشور روی میدهد، آگاه باشند. این جوانان از بی کفایتی دولت و فساد سلطنتی آگاهند. سعودیهای جوان، به طور فزایندهای از این تمرکز فرساینده بر ظواهر خسته شده اند. آنها بسیار بیشتر از والدین خود راغبند که هویت خود را کشف کنند. آنها آگاه شده اند و مصمم هستند که تغییر ایجاد کنند تا به «آزادی» و «عزت نفس» برای هر سعودی دست یابند.
این پژوهشگر برجسته کتاب را با مثالی زیبا خاتمه میدهد. ۷۴۷ سلطنتی سعودی پرواز میکند، هم پول فراوان دارد و هم نقص فنی! کابینش پر از خلبانهای پیر و فرتوت آل سعود است. هواپیما در حال از دست دادن ارتفاع و تمام کردن بنزین است. مسافرین آن در قسمت فرست کلاس شاهزاده های سلطنتی میباشند و در قسمت اقتصادی هواپیما شهروندان سعودی در ازدحام و ناراحتی در کنار هم نشسته اند. در میان آنها افراطیون مذهبی هستند که میخواهند هواپیما را برگردانند و همچنین تروریستهایی که میخواهند خلبان را بکشند و هواپیما را به مقصدی نامعلوم بربایند و بروند. شاید جایی در این هواپیما گروهی خلبان لایق که بتوانند هواپیما را به سلامت بنشانند، وجود داشته باشند؛ اما به نظر نمیرسد که هرگز فرصتی به آنها داده شود. هواپیما ۷۴۷ در بین بادهای سخت پرواز میکند، شاید سقوط کند، شاید ربوده شود.
و اما جالب آن است که آنچه در مورد بحرانهایی که می تواند منجر به سقوط آل سعود شود، در سالهای اخیر با در دست گرفتن قدرت توسط محمد بن سلمان ولیعهد جوان عربستان که به اسلام میانه رو معتقد است؛ کمرنگ شده اند. این شاهزاده جوان که تک همسری برگزیده است، رویه حمایت از حقوق زنان و توجه به خواسته های آنان را در پیش گرفته است. محمد بن سلمان آل سعود، با انجام اصلاحات متعدد داخلی، آموزشی و قضایی گویی جانی دوباره به کالبد فرتوت حکومت آل سعود بخشیده است.