نویسنده: دکتر کامران یزدانی- دانشیار اپیدمیولوژی دانشگاه علوم پزشکی تهران
دو نکته ی مهم که باید در تفسیر این گزارش دقت کرد و بی جهت مردم را نترساند؛ یک: دو هفته پس از دوز دوم واکسیناسیون، زمان مناسبی برای قضاوت نیست، در نمودارهای زمانی هم دیده میشود که بعد از گذشت زمان بیشتر از دوز دوم (یعنی تکمیل پروسه ی واکسیناسیون) موارد بستری و مرگ خیلی کم می شود. دوم و مهم تر اینکه ما اولویت بندی اصلی مان بر اساس سن و افراد پرخطر بوده و بسیار هم کند پیش می رویم؛ یعنی عمده ی افراد آنالیز شده مسن و پر خطر هستند که اتفاقاً همیشه مرگ در این افراد بیشتر است، چه واکسن زده و چه نزده. بنابراین با پوشش بیشتر و واکسن زدن جوان ترها، این اعداد به تدریج کاهش قابل توجه پیدا خواهند کرد. دقت کنیم در همین شرایط فعلی هم مرگ و میر بعد از دو هفته از دومین دوز، کمتر از یک در هزار است که با پوشش جوانترها خیلی کمتر خواهد شد. قضاوت نهایی باید پس از گذشت زمان بیشتر از دوز دوم و به دنبال پوشش کامل باشد. این گزارش فقط از این جهت خوب است که هشدار داده شود تا واکسیناسیون کامل نشده و مدت کافی نگذشته، به زندگی عادی برنگردید!
نکته قابل توجه در روش شناسی ارزیابی کارایی واکسن یا هر نوع مداخله دیگر این است که در مقابل گروه واکسن زده، یک گروه مشابه واکسن نزده داشته باشیم. به عبارت دیگر در خصوص گزارش مذکور باید به این سؤال پاسخ داد که این گروه واکسن زده، اگر واکسن نمی زدند، میزان فوت شان چقدر بود که با داده های مذکور به هیچ وجه نمیشود به این سؤال پاسخ داد. به همین دلیل، این نتایج در شرایط فعلی ما که آمار ابتلای بسیار زیادی به واریانت دلتا داریم، با نتایج کشورهای دیگری که زودتر از ما ایمن شده اند، اصلاً قابل مقایسه نیست. فقط در شرایط مشابه می توان قضاوت علیتی درستی انجام داد. متأسفانه انتشار نابخردانه چند نمودار و تفسیر اشتباه از آن ها، واکسن هراسی را در جامعه افزایش داده و به ابتلا و مرگ و میر بیشتری منجر خواهد شد. مطالعات متعدد با حجم نمونه های بسیار بالا کارایی واکسنها برای پیشگیری از ابتلای شدید و فوت را نشان داده اند که بعداً هم این موضوع در استفاده وسیع از واکسن ها در سطح جوامع متعدد تایید شده؛ شاهد عینی آن هم آمار ابتلا و مرگ در کشورهایی است که واکسیناسیون کامل داشتند. بعضی ها نگران اختلال در مراحل اجرایی واکسیناسیون در ایران اند، مانند رعایت نکردن زنجیره سرما، تقلبی بودن واکسن و موارد مشابه. قطعاً این موارد صفر نیستند، ولی آن قدر کم و اندک است که به هیچ وجه نباید این امر خطیر (واکسیناسیون عمومی) را به خاطر شک به این موضوع لحظه ای به تأخیر انداخت. واکسن زدن، بیشتر از وظیفه فردی، یک وظیفه و مسوولیت اجتماعی است.