خبرنگاری به عنوان یکی از مشاغل خاص جامعه، شاید برای بسیاری از افراد که از بیرون به آن نگاه می کنند جذابیت زیادی داشته باشد؛ اما برای فعالان این عرصه به ویژه بانوان مشکلات و سختی های وصف ناپذیر و جذابیت بسیار کمی دارد. خبرنگاران که همواره از آنها به عنوان گوش شنوا، چشم بینا و زبان گویای جامعه در بیان مشکلات یاد می شود با مشکلات عدیده‌ای مواجه هستند و در این میان مشکلات بانوان خبرنگار برجسته تر و شاید بیشتر باشد. مشکلاتی که شاید هر ساله با فرارسیدن ۱۷ مرداد روز خبرنگار به آنها پرداخته می شود و به دلیل تکرار بسیار برای مردم و مسوولان کلیشه‌ای شده اند. فقدان بیمه، وضعیت معیشتی نامساعد، درآمد پایین و نبود امنیت شغلی از جمله مشکلات خبرنگاری است که هر ساله در بسیاری از محافل بزرگداشت روز خبرنگار تکرار می‌شوند، اما برای حل آنها اقدام جامع و اساسی صورت نمی گیرد. در کنار همه این مشکلات، نگاه‌های جنسیتی حاکم بر جامعه موجب شده است تا زنان خبرنگار روزهای کاری سخت‌تری را تجربه کنند.
مدیر مسؤول خبرگزاری بازار، مریم کشاورز مسعودیان؛ گفت که اگرچه تعداد قابل توجهی از خبرنگاران را بانوان تشکیل می‌دهند و همواره در جشنواره‌های مختلف برنده جوایز استانی و ملی بوده‌اند اما تعداد بانوان مدیر و مسوول در خبرگزاری‌های مطرح استانی بسیار محدود است و سهم زنان خبرنگار استان قزوین از مدیریت در عرصه رسانه با تعداد فعالان در این حرفه تناسب ندارد. بسیاری از خبرگزاری‌های مطرح در استان‌ها ترجیح می‌دهند از نماینده و سرپرست مرد در پست های مدیریتی استفاده کنند که همین مساله موجب شده تا خبرنگاران بانو در برخی مواقع احساس کنند جایی برای رشد و ترقی آنها باقی نمانده است. وی گفت: این در حالی است که بانوان خبرنگار با کمترین درآمدها، بدون بیمه و پشتوانه مالی و حتی امنیت شغلی همواره چراغ بسیاری از رسانه‌های محلی را روشن نگه داشته‌اند. در یک کلام ظرفیت بانوان در مدیریت رسانه‌ها کمتر مورد استفاده قرار می‌گیرد. وی افزود که در قوانین جمهوری اسلامی ایران، امتیازاتی را برای زنان شاغل به دلیل نقش مادری آنان در نظر گرفته‌اند که زنان خبرنگار به هیچ عنوان از این امتیازات برخوردار نیستند و برای برخورداری از این حقوق، نیازمند همراهی بانوان خبرنگار هستیم.
خبرنگار و سردبیر خبرگزاری بسیج قزوین، سهیلا عظیمی؛ گفت که هر ساله ۱۷ مردادماه، یادآور روزی است که از جایگاه و مقام نگارندگان تلخی‌ها و شیرینی‌ها و مطالبه گران بیدار جامعه تقدیر می‌شود، اما خبرنگاران به لحاظ جایگاه متزلزل و نامناسبی که در جامعه دارند در روز خبرنگار هم حتی، تلخی‌های این حرفه را می‌نویسند و از دغدغه‌های به نتیجه نرسیده خود سخن می گویند. متأسفانه در حال حاضر بر اثر مسایل اقتصادی، قطار رسانه از ریل خارج شده و سرنشینان این قطار، دیگر حال خوشی ندارند. بی شک برای یک زن خبرنگار، همچون تمام زنان سختکوش جامعه، کمبودها، مزایای بسیار ناچیز، امنیت شغلی پایین، وعده‌های به سرانجام نرسیده مسؤولان، هجمه انتقادی و بی‌مهری‌های گاه و بیگاه، آزردگی‌های زیادی را به همراه دارد. عظیمی اضافه کرد که اهالی رسانه در سطح کشور فقط مردان نیستند، بلکه زنان زیادی از قِبل این حرفه، امرار معاش می‌کنند و شکی نیست که سختی ها و دشواری های حرفه خبرنگاری دامن‌گیر زنان و مردان خبرنگار است؛ اما این سختی ها بیشتر دامن زنان خبرنگار را می گیرد. وی خاطر نشان کرد: مشکلات بیمه‌ای زنان خبرنگار، دستمزدهای ناچیز، کار چند برابری و تلاش بیشتر برای تولید محتوا، بخشی از مشکلات زنان خبرنگار بوده، در حالی که این مشکلات برای مردان خبرنگار کمتر است، به عبارت دیگر نبود عدالت جنسیتی در این حرفه بیداد می‌کند. برای آنان که بیرون گود خبرنگاری قرار دارند این ذهنیت وجود دارد که بار تحریریه بر دوش مردان است، در حالی که با نیم نگاهی به حضور بانوان خبرنگار در برنامه‌های روزانه خبری می‌توان دریافت که سنگینی این بار را زنان بر دوش می کشند. وی افزود: یک زن خبرنگار علاوه بر استرس پوشش اخبار حوزه کاری، باید برنامه‌های خود را طوری تنظیم کنند که همسر و فرزندانش به دلیل فشارهای کاری او، به زحمت نیفتند و به زبان ساده‌تر زندگی آنها دچار آسیب نشود. از سوی دیگر، فرصت های شغلی برای بانوان جامعه در کار خبرنگاری کمتر است و هر جا نیاز به تعدیل نیرو باشد، قطعاً زنان مورد هدف هستند با این حال زنان سختکوشی در حوزه رسانه حضور دارند که سختی و مشکلات کار نتوانسته بر اراده آنها اثر سوء بگذارد؛ بلکه با خودباوری توانسته‌اند شرایط سخت روزگار را بگذرانند و در کنار انجام وظیفه خود به عنوان یک فرد موفق، توازن را بین شغل و خانواده ایجاد کنند.
آرزو سلخوری خبرنگار نیز با بیان اینکه نمی‌توان خبرنگاری را در رده و رسته مشاغل در نظر گرفت، افزود: بارها شنیده‌ایم خبرنگاری عشق است و افرادی که در این رشته باقی می‌مانند طبیعتاً آدم‌های عاشقی هستند که در جهت رفع مشکلات مردم قدم برمی دارند. وی با اشاره به مشکلات اساسی خبرنگاران به ویژه بانوان خبرنگار، اظهار داشت: نداشتن ساعت کاری مشخص و بعضاً سرکار بودن از صبح تا شب از جمله این مشکلات است که موجب می شود خانم‌های دارای فرزند یا متأهل سختی‌های بیشتری را تحمل کنند. خبرنگاران، بیشتر زمانشان را در فضای بیرون از خانه می‌گذرانند و کار کردن در منزل و رسیدگی به امور خانه برای آنها کمتر دست میدهد هرچند این مشکل را خبرنگاران و خانواده‌هایشان پذیرفته اند. این خبرنگار قزوینی ادامه داد: از سوی دیگر، خبرنگارهای خانم درآمد خاصی ندارند و درآمد بسیاری از آنها به یک میلیون تومان هم نمی‌رسد در حالی که در بسیاری از مشاغل، پایه حقوق حداقل سه میلیون تومان است به همین دلیل می‌گوییم خبرنگاران به خصوص بانوان در این حرفه تنها به پشتوانه عشق و علاقه به کار حضور دارند. اگر بخواهیم به مشکلات خبرنگاران در دوران کرونا نیز اشاره کنیم بسیاری از روزنامه‌ها و نشریات مکتوب در این مدت بسته شدند، چرا که هزینه‌های چاپ و انتشار روزنامه ها به قدری بالا بود که با توجه به تعطیلی‌های صورت گرفته و فقدان تأمین مالی بسیاری از آنها قادر به ادامه فعالیت نبودند.
سردبیر هفته نامه مینودر هم با بیان اینکه خبرنگاری و روزنامه نگاری یکی از مشاغل دشواری است که بی‌مهری در آن بسیار است، گفت که زنان در این عرصه مجبورند با تحمل بسیاری از این بی مهریها و ناملایمتی ها با حقوق اندک و ناچیز کار کنند. محبوبه امیدوار با بیان اینکه عدالت جنسیتی در شغل خبرنگاری یکی از دغدغه‌های زنان خبرنگار است، افزود: افرادی که از بیرون به شغل خبرنگاری نگاه می‌کنند آن را شغلی جذاب و مردانه می‌دانند اما واقعیت این است زنان خبرنگار نیز هم پای مردان در این حرفه و شاید بیشتر از آنان مشغول فعالیت هستند اما نگاه‌های جنسیتی همیشه در همه جا اعم از محل کار، ادارات و سازمانها باعث تلخ کامی می‌شود. وی ادامه داد که به رغم همه این نگاه ها، غالب خبرنگاران ما در برنامه‌ها و نشست‌های خبری زن هستند و مسؤولیت بار سنگین تحریریه بیشتر بر دوش آنان قرار دارد، در حالیکه مدیران رسانه‌ها نمی‌خواهند وجود حداکثری زنان را در این حرفه بپذیرند و به عنوان نیروی انسانی ارزان به آن نگاه می‌کنند و از همه مهمتر نگاه ابزاری به این قشر مایه تأسف است. فقدان امنیت شغلی زنان خبرنگار نیز یکی دیگر از مشکلات این قشر است که استرس کار را چندین برابر می‌کند و بر روی انگیزه و کیفیت کار تاثیرگذار است. برخوردهای ناشایست و نادرست بسیاری از مدیران در هنگام تماس تلفنی برای گرفتن وقت مصاحبه یکی دیگر از مشکلات بانوان خبرنگار است که گاهی طوری برخورد می‌شود که انگار بانوان خبرنگار مزاحم هستند و باید مسؤولان از پاسخ دادن به آنها طفره بروند. امیدوار اضافه کرد: با همه مشکلات و چالش های بانوان در حرفه خبرنگاری بر این باورم که نباید اعتماد به نفس خود را از دست بدهند بلکه با بهره گیری از فرصت‌ها برای تقویت خودباوری اقدام نمایند.
خبرنگار روزنامه ولایت با بیان اینکه زنان مظلوم ترین و آسیب پذیرترین قشر در عرصه خبر هستند، گفت که نابرابری در برخورداری از فرصت‌های شغلی، حقوق و مزایا، امکان ارتقای شغلی و نابرابری در کسب تجربه‌های کاری از مهمترین مشکلات بانوان خبرنگار است. مریم بهبهانی افزود: خبرنگاران نمایندگان افکار عمومی در جامعه هستتد و همواره برای رفع چالش ها و دغدغه های موجود در جامعه تلاش می کنند درحالی که خود با کمترین امکانات کار می کنند. وی اظهار داشت: یکی از مشکلات این قشر نبود قوانین شغلی همانند برخورداری از بیمه و دستمزد همانند دیگر مشاغل جامعه است که موجب می شود بسیاری از افراد به راحتی و بدون برخورداری از تخصص و به ویژه آشنایی با اخلاق حرفه ای به این شغل وارد شوند. این خبرنگار قزوینی تصریح کرد که یکی از چالش های که در چند روز اخیر دامن‌گیر خبرنگاران شده، کاهش نرخ دستمزد روزانه برای بیمه شدگان صندوق اعتباری هنر است. متأسفانه این تصمیم سبب شد خبرنگاران پس از گذران روزهای سخت و پر دغدغه با حداقل دستمزد به درجه بازنشستگی نایل شوند، درحالیکه برخی از بیمه شدگان دو سال و نیم حق بیمه را ۲۰ درصد بیشتر پرداخت کرده بودند و اکنون این تصمیم مدیران صندوق، نگرانی هایی را برای تعدادی از اعضای بیمه شده صندوق مبنی بر کاهش میزان دریافتی حقوق در صورت ورود به دوران بازنشستگی ایجاد کرده است. بهبهانی اضافه کرد: در پیگیری شفاهی از اداره کل فرهنگ و ارشاد اسلامی استان قزوین عنوان شد، این کاهش پرداختی حق بیمه اعضای صندوق بر میزان دریافت حقوق بازنشستگی تاثیر ندارد، ولی در فیش های صادر شده تأمین اجتماعی علاوه بر اعمال کاهش پرداختی حق بیمه، میزان دستمزد روزانه نیز کاهش یافته است که در نهایت کاهش آن می تواند منجر به کاهش حقوق دریافتی اعضای صندوق در دوران بازنشستگی شود. اگر قرار است کاهش حق بیمه، میزان دریافتی اعضای صندوق را به حداقل دریافتی در دوران بازنشستگی برساند، به نظر می رسد این امر در نهایت به ضرر بیمه شده صندوق باشد؛ بنابراین امیدواریم اقدامات لازم برای رفع نگرانی های ایجاد شده صورت گیرد.
بازرس خانه مطبوعات استان قزوین گفت: مشکل خبرنگاران با وعده های تکراری و تجلیل های ظاهری حل نخواهد شد. رؤیا بابایی با اشاره به ۱۷ مرداد روز بزرگداشت خبرنگار، افزود: همه ارکان جامعه به اهمیت جایگاه خبرنگاران در رساندن صدای مردم به مسؤولان و همچنین ارائه عملکردها و پاسخ‌های مدیران جامعه به مردم اعتقاد و اذعان دارند ولی آنجا که صحبت از حقوق خبرنگاران به میان می‌آید می‌توان آنان را در کنار مظلوم‌ترین آحاد جامعه قرار داد. خبرنگاران در حال حاضر نه از عهده روزهای جاری زندگی برمی‌آیند و نه به آتیه امیدی دارند و در این میان، وضعیت زنان خبرنگار بغرنج‌تر است. هم اینک درصد بالایی از امور رسانه‌ها بر دوش بانوان خبرنگار قرار دارد و آنها بخش اعظم محتوای رسانه‌ها را تولید و منتشر می‌کنند، اما در مقام حصول نتیجه از دستمزدها گرفته تا احراز جایگاه‌های مدیریتی کمترین سهم به زنان می‌رسد. از میان همه کسانی که به تبحر و توانایی زنان در تولیدات رسانه‌ای اطمینان دارند کسی حاضر نیست بخشی از این اطمینان را در سپردن مسؤولیت‌های اصلی و مدیریتی اعمال کند. بارها و بارها مدیران، آمار بالای زنان خبرنگار را نسبت به مردان دست‌مایه شوخی و مزاح کرده‌اند، اما واقعیت این است که به جز افراد اندکی که به‌عنوان خبرنگار در استخدام آژانس‌های خبری و مراکز دیگر هستند کمتر مردی با دستمزد پایین خبرنگاری قادر به فعالیت همه‌جانبه در این عرصه است و همین نکته، وضعیت زنان را در عرصه خبر و رسانه تبیین می کند. شایسته است که رفع نگاه‌های تبعیض‌آمیز، سپردن مسؤولیت‌ها به شایستگی افراد نه به جنسیت آنها و برداشتن مرزهای تفکیک جنسیتی از این عرصه و در بستر رسانه کلید بخورد. اگر بتوانیم حال و روز جامعه را در شرایطی تصور کنیم که همکاران خبرنگار و به‌ویژه زنان خبرنگار فقط برای چند روز دست از کار کشیده و کار خبری انجام ندهند؛ آنگاه می‌توان به اهمیت نقش زنان در این میدان پی برد.
کلام آخر:
اگرچه روز خبرنگار باید زمانی برای جشن و بزرگداشت این روز باشد اما مشکلات متعدد موجود در این حرفه موجب شده است تا هر ساله این روز به فرصتی برای بیان مشکلات فعالان این حرفه تبدیل شود، امیدواریم به زودی زمانی برسد که بتوانیم در روز خبرنگار، رفع مشکلات فعالان این حرفه به خصوص زنان خبرنگار را جشن بگیریم.
منبع: ایرنا