آبتاب– فاطمه مهسا کارآموزیان- اسفرزه دانه گیاهی است از خانواده بارهنگ که گونه‌های مختلفی دارد. این گیاه علفى، چندساله به بلندى ۱۰ – ۵ سانتى متر، بدون سابقه و دارای كرك‌هاى نرم است. برگ‌ها به حالت روزت، كشیده، باریک تا نیزه‌اى، نوک تیز و به سمت پایه باریک و دو شاخه و به طور كامل یا به صورت پراكنده داراى دندانه‌هاى ریز بوده، پوشیده از كرک هاى كم و بیش فراوان است. سنبله‌ها و دم گل‌ها به طول ۱ – ۹ سانتى‌متر و كركدار هستند. سنبله گرد یا كشیده به طول ۰/۵- ۲ سانتى متر داراى گل‌هایى متراكم است. كاسه گل تخم مرغى – بیضى و قایقى شكل است. گلبرگ‌هاى لوب‌دار، تخم مرغى یا گرد، قلبى شكل یا قایقى شكل است. دانه‌ها و پوست دانه، اندام دارویى این گیاه را تشكیل مي‌دهد. دانه‌هاى آن تخم مرغى و قایقى شكل به رنگ خاكسترى مایل به قهوه‌اى با ته رنگ ملایم صورتى است. اپیدرم موسیلاژى است و در آب متورم مي‌شود و به صورت نیمه شفاف درمى‌آید. زمان جمع‌آورى دانه‌هاى آن امرداد ماه است. دانه‌هاى اسفرزه داراى موسیلاژ، پروتئین، قند و تانن است. از دانه اسفرزه به عنوان ضدسرفه و ملین استفاده مي‌شود. در حدود ۳۰ درصد پوشش دانه اسفرزه را، یک ماده جاذب آب تشکیل می‌دهد که موسیلاژ نامیده مي‌شود، این ماده پس از جذب آب، لعاب می‌دهد و هر دانه ۱۰ برابر حجم خودش متورم می‌شود و به شکل لعابی ژلاتینی درمی‌آید. این لعاب به رفع یبوست کمک مي‌کند.
نحوه مصرف
۱- پودر گیاهی: از فرآورده‌هاى موجود در بازار مي‌توان به گرانول پسیلیوم و پودر پسیلیوم اشاره كرد.
۲- خیسانده: ۱۰ – ۵ گرم دانه را در آب گرم خیسانده و اجازه دهید چند ساعت بماند، آنگاه آن را جرعه جرعه میل کنید. این خیسانده گرفتگی صدا را برطرف مي‌سازد، پژوهش های دانشمندان نشان می‌دهند که خوردن تخم اسفرزه ۳ بار در روز اثر محسوسی در رفع یبوست دارد.
۳- دم کرده: دم کرده اسفرزه ادرار آور است.
۴- جوشانده: ۲۰ گرم اسفرزه در یک لیوان آب جوشانده و میل شود. این دارو از خونریزی زیاد در دوران قاعدگی بانوان جلوگیری مي‌کند.
۵- ضماد: اسفرزه را بکوبید، بعد با سرکه خمیر کرده و هر روز صبح و شب روی موضع بگذارید، سالک را درمان مي‌کند.
توصیه‌ها: در استفاده از این گیاه دارویی نباید خود درمانی کرد، بلکه بایستی با پزشک مشورت کرد، چرا که در غیر این صورت، فرد به مسمومیت دارویی به شکل‌های سردرد و تهوع مبتلا مي‌شود. توجه کنید که اگر اسفرزه خورده شود ولی به قدر کافی آب زیاد خورده نشود، روده‌ها ورم کرده و چون آب مدفوع کاملا جذب مي‌شود برعکس، عمل دفع مشکل مي‌شود، پس فراموش نشود که با اسفرزه باید آب زیاد خورده شود. زنان باردار باید از خوردن اسفرزه پرهیز کنند.