آبتاب– احسانالله یارشاطر در ۱۲ فروردین ۱۲۹۹ برابر با ۱ آوریل ۱۹۲۰ میلادی در همدان زاده شد. او خردسالی تا شش سالگی در همدان زندگی کرد. پدرش «هاشم»، بازرگانی بود که به امور دنیوی توجه نداشت. مادرش «روحانیه میثاقیه» بود. در همدان او ابتدا به مدرسه آلیانس و سپس به مدرسه تأیید رفت و تا کلاس دوم تحصیل کرد. شش سال بعد، در سال ۱۳۰۵ یا ۱۳۰۶ به دلیل شغل پدرش به کرمانشاه رفتند. پس از دو سال و نیم (حدود هشت سالگی) از آنجا به تهران رفتند. وضع مالی پدر او خوب نبود و اجارهنشین بودند. در کلاس هفتم بود که مادرش به دلیل بیماری کلیه و یک سال بعد پدرش به دلیل سینهپهلو درگذشتند. یارشاطر در پانزده سالگی خانه دایی را ترک کرد و با پشتوانهٔ مالی اندکی که برادر بزرگترش در اختیارش گذاشته بود به وزارت معارف رفت و از رئیس بازرسی آنجا درخواست مساعدت جهت ادامهٔ تحصیل کرد. او میگوید: گفتم که میخواهم تحصیل کنم، ولی امکانات و وسایلش را ندارم. پدر و مادرم فوت کردهاند و کسی مسئول زندگی من نیست. از آنجا که «قانون تأسیس دانشسراهای مقدماتی» در همان سال تصویب شده بود و نخستین کلاس در همان محل مؤسسه بود، یارشاطر به دانشسرا معرفی شد. اما چون گواهی پایان کلاس نهم نداشت دانشسرا او را ثبت نام نکرد؛ ولی به درخواست یارشاطر به او شش ماه مهلت دادند و او توانست گواهی کلاس نهم را بگیرد. او به ادامه تحصیل پرداخت و در نهایت، تحصیلات متوسطه را در دبیرستانهای تربیت و شرف و سپس، دانشسرای مقدماتی به پایان رسانید. وی به خاطر امتیاز در امتحانات دانشسرای مقدماتی، بورس تحصیلی گرفت و به دانشگاه تهران رفت. یارشاطر در رشتهٔ زبان و ادبیات فارسی دانشکده ادبیات و علوم انسانی دانشگاه تهران ثبت نام کرد و در سال ۱۳۲۱ خورشیدی موفق به دریافت مدرک کارشناسی شد. سپس در دبیرستان علمیه تهران به آموزگاری پرداخت و یک سال بعد به معاونت دانشسرای مقدماتی تهران منصوب شد.
در همان سال ۱۳۲۱ در مقطع دکترا رشته ادبیات زبان فارسی نامنویسی کرد و رسالهٔ دکترای خود را با عنوان «شعر فارسی در نیمهٔ دوم قرن نهم» در سال ۱۳۲۶ با راهنمایی علیاصغر حکمت به پایان برد. پس از گرفتن درجهٔ دکترا در سال ۱۳۲۶ به دانشیاری زبان و ادبیات فارسی در دانشکده الهیات دانشگاه تهران برگزیده شد؛ ولی در همان سال بورس یک سالهای برای ادامهٔ مطالعه در رشتهٔ آموزش و پرورش دریافت کرد و به انگلستان رفت.
در انگلیس، استاد یارشاطر، به پژوهش در زمینهٔ زبانهای باستانی ایران پرداخت. او در سال ۱۳۳۱ از دانشگاه لندن درجهٔ کارشناسی ارشد و در سال ۱۳۳۹ درجهٔ دکترا گرفت. موضوع رسالهٔ وی تحت عنوان «زبان تاتی جنوبی» دربارهٔ این بود که زبان مردم آذری زبان تاتی بوده است. دفاعیهٔ دکترا وی طبق قرار قبلی، در مسکو و همزمان با تشکیل کنگرهٔ خاورشناسی ۱۹۶۰ با شرکت هنینگ، امیل بنونیست و ایلیا گرشویچ برگزار شد.
در سال ۱۳۳۲ پس از بازگشت به ایران به سمت «دانشیاری کرسی زبان اوستا و فارسی باستان» منصوب شد و تا سال ۱۳۳۷ در این سمت باقی ماند. همچنین، پس از تأسیس هیئت امنای کانون پرورش فکری کودکان و نوجوانان احسان یارشاطر به عضویت این هیئت درآمد.
دکتر یارشاطر نزدیک به ۱۰ کتاب به زبان انگلیسی نگاشتهاند و کتابهای ایشان به زبان فارسی عبارتند از: «الاشارات و التنبیهات» (نوشتهی پورسینا، ترجمهی دکتر یارشاطر)، «پنج رساله» (نوشتهی پورسینا، ترجمهی دکتر یارشاطر)، «شعر فارسی در عهد شاهرخ»، «داستانهای شاهنامه»، «داستانهای ایران باستان»، «نقاشی نوین» و «برگزیدهی داستانهای شاهنامه».
ایشان «بنگاه ترجمه و نشر کتاب» را بنیاد نهاد تا بهترین آفرینههای ادبی جهان به زبان فارسی ترجمه شود. دکتر یارشاطر در نیویورک بنیاد ایرانشناسیای گشود که دربردارندهی کتابخانهی شخصی زندهیاد سعید نفیسی و خود ایشان بود. وی تلاش کرد تا آفرینههای کلاسیک ایران به زبانهای غربی ترجمه شود.
ایده تأسیس بنیاد دانشنامه ایرانیکا در سال ۱۹۶۹ میلادی توسط احسان یارشاطر انجام گرفت که برای تأمین هزینههای آن بخشی از مجموعه آثار تاریخی خود را به ارزش ۳ میلیون دلار آمریکا به فروش رساند که بعضی از این آثار اکنون در موزه متروپولیتن نیویورک هستند. لازم به یادآوری است که دانشنامهٔ ایرانیکا یک پروژهٔ گروهیِ بینالمللی و بزرگترین و جامعترینِ پروژهٔ ایرانشناختی است که در دانشگاه کلمبیا در نیویورک، ایالات متحدهٔ آمریکا، در حال انتشار میباشد.
زندهیاد دکتر یارشاطر در طول دوران زندگی خود، بنیادگذار چندین نهاد فرهنگی شامل «دانشنامهی ایران و اسلام»، «دانشنامهی ایرانیکا» و «بنیاد ترجمه و نشر کتاب» بودند. ایشان توانستند در سال ۲۰۱۵ جایزه بیتا را دریافت کنند. احسان یارشاطر، استاد بازنشستهٔ مطالعات ایرانی در دانشگاه کلمبیا نیویورک و نخستین ایرانی که پس از جنگ جهانی دوم در ایالات متحده آمریکا به مرتبهٔ استادی رسید، در روز شنبه ۱۰ شهریور ۱۳۹۷ در کالیفرنیا درگذشت.