نویسنده: دکتر محیا شعیبی – جامعه شناس
جامعه همیشه به معنای آن است که افراد به واسطه نفوذی که بر هم دارند و تصمیم هایی که با هم می گیرند به هم پیوند می خورند، بنابراین جامعه یک چیز کارکردی است؛ چیزی است که افراد در آن هم عامل اند و هم تابع.
ژرژ زیمل، جامعه شناسی و جامعه شناختی
جامعه ایران نیز مانند بسیاری از کشورهای جهان با شرایط خاصی مواجه شده و شاهد تغییرات اجتماعی در سازمان اجتماعی خود است. باید به این نکته توجه داشت که تغییرات ناشی از بحران های فراگیر در تاریخ جوامع ، تأثیرات اجتماعی فراوانی بر آینده ی آن جوامع می گذارد و منجر به تغییر در اهداف و ساختارهای اجتماعی و … می شود، مانند تغییرات ناشی از شیوع آنفولانزای اسپانیایی در سال ۱۹۱۸-۱۹۲۰ و…
شرایط بحران کنونی نیز در حال و آینده تغییرات اجتماعی زیادی بر جای خواهد گذاشت، لذا باید زمینه و شرایط برون رفت از این شرایط فراهم گردد. سازمان جهانی بهداشت یکی از راهکارها برای برون رفت از شرایط بحران را فاصله گذاری اجتماعی عنوان نموده است. منظور از فاصله گذاری اجتماعی یعنی ایجاد یک فاصله ی فیزیکی بین افراد و جلوگیری از اجتماع به منظور حفظ سلامت فردی و عمومی و باید توجه نمود استفاده از این واژه نباید منجر به از بین رفتن تعاملات اجتماعی شود و تنها در معنای فاصله فیزیکی معنا گردد و شاید بهتر باشد به گفته پروفسور الدریچ استاد علوم سیاسی دانشگاه نورس استرن آمریکا بهجای واژه فاصله گذاری اجتماعی از واژه فاصله گذاری فیزیکی استفاده شود با این هدف که افراد با یکدیگر در ارتباط باشند. زیرا تعاملات اجتماعی از عناصر بنیادین جامعه محسوب می شود و زمینه ارتقاء همبستگی اجتماعی را فراهم می نماید. مفهوم همبستگی حکایت از انواع مختلف ارتباطات بین اعضای جامعه است و به عنوان شرط لازم برای اداره منظم و صلح آمیز امور اجتماعی از اهمیت ویژه ای برخوردار است. از پیش شرط های دست یابی به این شرایط، اینست که شبکه ی روابط اجتماعی در بحران هایی مثل کرونا، منسجم تر و محکم تر شود، «جین جیکوبز» نظریه پرداز شهری سرمايه اجتماعي را در قالب شبکه هاي اجتماعي تعريف مي کند که کارکردهايي در جامعه دارند و غير قابل جايگزين هستند. جامعههایی می توانند عواقب ناشی از فجایع را ترمیم کنند که دارای شبکه های اجتماعی ( روابط بین فردی و گروهی) قوی باشند و اطلاعات مربوط به ادامه حیات را در شرایط بحران با هم به اشتراک گذارند و زمینه ارتقاء آگاهی عمومی را فراهم کند . اما جوامعی با بدترین عواقب روبه رو میشوند که دارای شبکه اجتماعی ضعیف و عدم اعتماد و انسجام هستند. الدریچ می گوید: تلاش هایی که برای کند سازی انتشار ویروس کرونا برداشته می شود باید تحکیم روابط اجتماعی را ضمن حفظ فاصله گذاری فیزیکی تشویق کند، لذا باید برای برون رفت از این بحران در جوامع کنونی که جوامع تله ماتیک خوانده می شوند (یعنی جوامعی که جریان اطلاع و آگاهی مبتنی بر رسانه است) از سایر حوزه های عمومی برای ارتقاء آگاهی عمومی بهره گرفته شود و تعاملات اجتماعی از طرق دیگری مثل استفاده از رسانه ها و بسترهای مجازی و شبکه های اجتماعی سالم و تشکیل گروه های اطلاع رسانی بیش از گذشته باشد، چرا که آنچه از بررسی های علمی درباره حوادث و فجایع گذشته بر ملت ها بدست می آید این است که وجود روابط و شبکه های قوی و منسجم بین فردی و گروهی در مواقع بحران ها و بعد از آن، نهایتاً خواهد توانست آسیب های ناشی از این فجایع را ( مثلاً اضطراب، افسردگی و … ) کاهش و ترمیم نماید.