نقش فضای سبز در کاهش آلودگی در شهرها

   16678

دکتر امید نوری-پژوهشگر و استادیار دانشگاه شهید بهشتی


    یک درخت در سال به طور متوسط 2 کیلوگرم اکسیژن تولید می‌ کند. میزان اکسیژن آزاد شده به وسیله درختان پهن برگ در یک هکتار بین 2500 تا 3000 کیلوگرم بوده و می ‌تواند نیاز 10 انسان را تأمین نماید، همین طور یک درخت در مدت یک سال با انجام عمل تبخیر و تعرق به اندازه 250- 400 لیتر آب را به صورت بخار از خود متصاعد می ‌کند و این مقدار در گیاهان مختلف متفاوت است؛ به طوری که درختان برگ پهن بیش از سوزنی برگ‌ها موجب افزایش رطوبت هوا می ‌شوند. درختان در تعیین دمای منطقه نیز نقش دارند، به طوری که هوای یک منطقه درختکاری شده می ‌تواند تا 11 درجه سانتیگراد خنک ‌تر از منطقه بی ‌درخت مجاور باشد.

وجود درختان در فضای سبز موجب:

1.      بهبود شرایط بیوکلیماتیک در شهر

2.      کاهش آلودگی هوا

3.      کاهش آلودگی‌های صوتی

4.      جلوگیری از پدیده جزیره گرمایی

5.      افزایش رطوبت نسبی

6.      تعدیل دما

7.      جذب غبار و ذرات معلق در هوا

     محیط زیست سالم اثرات بسیار زیادی بر سلامت انسان دارد. قطعاً ایجاد چنین محیطی بدون پوشش گیاهی میسر نیست. وجود فضای سبز به‌ ویژه اگر با چمن ‌کاری، گل ‌کاری و کاشت درختچه‌های زینتی همراه باشد، بی‌گمان نقش بسزایی در ایجاد تنوع و محیطی شاد برای گردش و کاستن از سر و صدا در گستره شهرها و بالا بردن روحیه مردم و نیز ایجاد محیط مناسبی برای آرامش اعصاب دارد.

    در این میان ایجاد، گسترش و حفظ فضای سبز شهری و ایجاد پارک و بوستان به عنوان محیط زیست درون شهری علاوه بر زیبایی محیط زندگی شهروندان به آنها شادی و نشاط روحی می ‌بخشد و در عین حال به پاکیزگی هوا نیز کمک قابل توجهی می‌ کند. آرامشی که انسان در سایه یک درخت احساس می‌ کند تا حدی ناشی از جذب پرتوهای مادون قرمز و ماوراء بنفش به وسیله درخت است. از طرفی دیگر تولید ماده‌ای به نام «فیتونسید» بوسیله درختانی نظیر: گردو، بلوط، فندق، بید، اکالیپتوس، زبان گنجشک، سرو کوهی، افرا و رها شدن آن در فضا روی  انسان اثر آرامبخش و فرح‌ بخشی دارد. اگرچه بشر امروزه به تکنولوژی‌های مختلفی برای مبارزه با آلودگی‌ها دست یافته است، ولی به نظر می ‌رسد برگ  درختان و گیاهان می‌ توانند بهترین وسیله جهت بهبود کیفیت هوای محیط زیست بشری باشد. این جانداران قادرند گازها و ذرات آلاینده را از هوا خارج کرده، مصرف انرژی را کاهش داده، باعث کاهش دمای جو زمین شده و جوامع را در جهت زندگی هر چه مطلوب ‌تر یاری کنند.

با تحقیقات انجام شده بهترین گونه ها برای کاهش آلودگی صوتی شهری در فضای سبز گونه های زیر است:

1.      بهترین گونه‌ها: افرا، چنار و سرو شیراز، کاج تدا و کاج تهران.

2.      بهترین ترکیب گونه‌ها: افرا، اقاقیا و چنار یا ترکیب بیشتری از گونه‌های با برگ پهن ‌تر و یا با میزان صمغ بیشتر و تراکم بیشتر سوزنی برگ‌ها. 

3.      فاصله فضای سبز به عنوان حائل بین فرستنده صدا و خانه‌های مسکونی: هر قدر عرض پیاده ‌رو بعد از خط میانی سبز بیشتر باشد، اثر کاهش صدا بیشتر است (بیش از 15 متر).

4.      بهترین شکل زمین: زمین شیبدار اگر حائل بین فرستنده صدا و گیرنده صدا باشد، اثر کاهش صدا بیشتر است.

5.      ارتفاع و تراکم درختان: هر قدر ارتفاع و تراکم توده درختان بیشتر باشد، کاهش آلودگی صوتی بیشتر است.

6.      اندازه و تراکم برگ: هر قدر برگ‌های درخت پهن ‌تر باشند و یا تراکم برگ‌ها و تراکم صمغ در سوزنی برگ‌ها بیشتر باشد، کاهش آلودگی صدا بیشتر است.

7.      زاویه برگ: هر قدر زاویه قرار گرفته برگ نسبت به شاخه و شاخه پشت به ساقه تندتر باشد، کاهش آلودگی صدا بیشتر است.

    برخی از درختان که در کاهش آلودگی صوتی به طور نسبی مؤثر هستند به شرح ذیل معرفی می‌ شود:

ژونیپروس، غان مجنون، صنوبر کانادایی، یاس زرد، افرای سیاه، اقطی، فندق، نمدار، پیچ امین‌الدوله، نرگس، خاس، بلوط، خرزه، راش، صنوبر، بداغ، افرای شبه چناری.

درختان مؤثر در جذب گرد و خاک عبارتند از: عرعر (آیلان)- زالزالک- ژینکو- چنار- لیلکی آمریکایی- ماگنولیا- بید مجنون- اقاقیا- داغداغان می‌ باشند.

    فضای سبز با جذب عناصر مضر مانند: سرب و همچنین مقادیر قابل توجهی از ذرات معلق موجود در هوا و رسوب­دهی آن­ها در تعدیل آلودگی های هوا بسیار موثر هستند، اما نباید فراموش کرد که نسبت تاثیرگذاری گیاهان بر کاهش آلودگی­ها بستگی به شرایط محیطی، مقادیر تولید آلاینده و همچنین شرایط اقلیمی دارد. به عنوان مثال، در شرایط وارونگی هوا در فصل زمستان با حجم زیاد آلاینده­های تولیدی از منابع گرماساز و اتومبیل­ها، طبعاً این اثرگذاری کمتر است، بنابراین نباید انتظار داشت که فضای سبز بتواند در هر شرایطی وظیفه سنگین کاهش آلودگی ها را به تنهایی برعهده بگیرد.

 


نظر شما