خطر مصرف بی رویه سموم و کود شیمیایی حوزه کشاورزی بر سلامت انسان و محیط زیست

   16034

مهندس سید محمد حسینی-پژوهشگر و مدرس دانشگاه


    مصرف بیش از حد استاندارد سموم و کود در حوزه کشاورزی، اثرات مخربی بر سلامت و محیط زیست به جای می گذارد. به طوری که گاه سلامت محصولات را تحت تاثیر قرار داده و منجر به کاهش کیفیت موادغذایی می­شود. طی سال‌های اخیر و به ویژه بر اثر تحریم‌هایی که در زمینه واردات محصولات مورد نیاز در بخش کشاورزی وجود داشت، استفاده از سموم و کودهای نامرغوب چینی که بعضاً هیچگونه مجوزی برای مصرف آن در کشور صادر نشده بود و تنها به دلیل اثر بسیار قوی که دارند با سموم دیگر ترکیب شده و در نتیجه محصولی در ظاهر سالم، اما در حقیقت ناسالم را در اختیار مشتریان قرار می داد، رواج یافته که رفع این معضل نیازمند برنامه‌هایی بلندمدت اما فشرده است.  

    مصرف بیش از حد کود و سموم شیمیایی در حال حاضر زیان­های فراوانی را به محیط زیست و سلامت عمومی مردم وارد کرده است. بر اساس تحقیقات بدست آمده، مصرف سموم و کودها در استان­های شمالی کشور چندین برابر دیگر استان هاست، از اینرو آمار سرطان­های گوارشی و تنفسی در این استان چندین برابر میانگین متوسط کشور است. مصرف بیش از حد کودهای شیمیایی در مزارع و باغ­ها تهدیدی جدی علیه سلامت انسان است. به عنوان مثال، کود اوره که به علت ارزان بودن به مقدار زیادی مصرف می شود بعد از استفاده در محصولاتی ازجمله: پیاز و سیب زمینی به نیترات تبدیل شده و در آن تجمع می یابد. «نیترات»، طی یکسری واکنش­هایی در بدن انسان، تبدیل به موادی سرطان­زا بنام نیتروزآمین­ها می شود و موجب سرطان دستگاه گوارش، ناهنجاری های عصبی و اختلال در سیستم غدد درون ریز و سیستم ایمنی بدن می شود. مواد حاصل از تغییرات نیترات در بدن، در صورت انتقال از طریق شیر مادر به نوزاد موجب اختلال در اکسیژن رسانی خون شده و حتی منجر به مرگ نوزادان می شود. مصرف بی رویه کودهای فسفاته نیز پس از مصرف در گیاهانی مانند: سیب زمینی، سم «کادمیوم» تولید می کنند که «کادمیوم» نیز علاوه بر خاصیت سرطان زایی، باعث کوتاهی قد در کودکان و اختلال در کارکرد کلیه ها می شود. پایداری «کادمیوم» در خاک خیلی زیاد است. گیاهان، فسفات و کادمیوم همراه آن را با سرعت از خاک جذب می کنند. انسان و دام با خوردن گیاه آلوده، «کادمیوم» را وارد بدن خود می کنند. «کادمیوم»، ممکن است موجب بیماری های تنفسی، گوارشی، کلیوی، استخوانی و سرطانی در انسان شود.

    آنچه که مصرف انواع کود و سموم نامرغوب را نگران کننده می‌ کند -علاوه بر تأثیر آن بر سلامت محصولات و متعاقبا مصرف کنندگان- تأثیر این سموم در خاک است. تا جایی که این خاک‌ها تحت تاثیر این سموم خاصیت تولیدی خود را از دست داده و تا سالیانی طولانی سلامت غذایی را تحت تاثیر قرار می‌ دهند. همان طور که پیش تر اشاره شد، کود اوره که هرساله به مقدار زیادی وارد خاک شالیزار یا مزارع سبزیجات می­شود، به شکل «نیترات» و «نیتریت» وارد سفره های آب زیرزمینی شده و آب و خاک را آلوده و متعاقب آن برنج یا دیگر گیاهانی که در شمال کشت می شوند را مسموم می کند. این گیاهان که به مصرف انسان یا دام می رسند نیز در اثر جذب بیش از حد اوره به بدن انسان یا دام، سلامت آنها را به خطر می اندازند.

    کیفیت سموم در سال‌های اخیر به شدت کاهش یافته است و متأسفانه، مصرف سموم در باغات، گلخانه­ها و مزارع نسبت به گذشته رشد قابل توجهی داشته است. همچنین، قیمت سم تقلبی در کشور بسیار پایین است و استفاده از این سموم به خصوص در گلخانه‌ها رو به افزایش است. به طور مثال، بیشترین حجم استفاده از سم پر خطر «دیازینون» در شالیزارهای استان­های شمالی کشور است و این تحت شرایطی است که هم اکنون در تمام کشورهای اروپایی و آمریکایی مصرف این سم خطرناک که عوارض بسیار مخربی برای محیط زیست و سلامت مردم به همراه دارد، ممنوع شده است. یکی دیگر از انواع سموم پرکاربرد، سموم کلره می باشد. خاصیت از بین بردن آفات توسط این نوع سموم موجب آن شد که کشاورزان رغبت بسیار زیادی در استفاده بی ‌رویه و نامناسب از این سم را داشته باشند، بدون اینکه از اثر این سم حتی بعد از 30 تا 40 سال آگاه باشند؛ اثری که در قالب بروز بیماری سرطان خود را نشان خواهد داد.

راهکا­رهای پیش رو جهت مقابله با این معضل از دیدگاه نگارنده پیشنهاد می گردند: 1- یافتن روش­های ایمن، مناسب، اقتصادی و بادوام جهت کنترل و کاهش خسارت آفات و بیماری. 2- ترویج و توسعه تولید محصول ارگانیک و فرهنگ ­سازی عمومی برای شهروندان و مسئولان در رسانه­­ها و مراجع علمی، فرهنگی، دانشگاهی و مدیریتی کشور جهت تولید محصول سالم. 3- استفاده از ارقام مقاوم به آفات یا بیماری خاص مربوط به گیاه. 4- بکارگیری فنون کشاورزی پایدار واستفاده از روش­های مبارزه تلفیقی با آفات و بیماری (IPM). 5- بالا بردن قیمت سموم شیمیایی و در مقابل تخصیص یارانه دولتی به عرضه سموم طبیعی و دوستدارمحیط زیست و همچنین، تولید کودهای طبیعی.


نظر شما