کتاب هایی که در دوران مشروطه موجبات بیدارسازی ایرانیان را پدید آورند

   6829


باید اعتراف کرد که نویسندگانی مانند: «طالبوف» و «حاجی زین العابدین مراغه ای» در بیدارسازی ایرانیان در دوران مشروطه نقش پررنگی داشتند که این امر گواه اهمیت کتاب و کتاب خوانی را در سرنوشت یک ملت به خوبی به تصویر می کشد. «میرزا عبدالرحیم طالبوف تبریزی»، از روشنفکران پیش از مشروطه است. به گفته خودش، پدر و پدربزرگش حرفه نجاری داشته اند. او در 16 سالگی به تفلیس رفت و به تحصیل زبان روسی پرداخت و مقدمات دانش را فرا گرفت و با جنبش‌های آزادی ‌خواهی و عقاید نویسندگان سوسیال دموکرات و ادبیات روسی آشنا شد و مدتی بعد در داغستان مقیم شد و به مقاطعه ‌کاری راه‌های قفقاز پرداخت و سرمایهٔ کافی اندوخت و در آن شهر ازدواج کرد. او در دوره تحرک فرهنگی و سیاسی قفقاز پرورش یافت و از دانش و فرهنگ سیاسی جدید تأثیر پذیرفت و از پنجاه و پنج سالگی به نوشتن آثار خود پرداخت و اعتبار و احترام بسیار یافت تا آنجا که به علت نوشتن مقالاتی در ترویج افکار اجتماعی و سیاسی جدید و تبلیغ آزادی و حکومت قانون و همچنین نشر علوم طبیعی به زبان ساده فارسی در ایران و در نزد روشنفکران زمانه محبوبیت بسیار به دست آورد. او در سال ۱۲۸۵ خورشیدی در دوره اول مجلس شورای ملی از تبریز به نمایندگی انتخاب شد، با آنکه نمایندگی را پذیرفت؛ ولی به تهران نیامد و در شهر تمرخان شوره در داغستان ماند تا در 77 سالگی درگذشت.

    نگارش کتاب «احمد» بر بسیاری از مشروطه خواهان تأثیر گذاشت. این کتاب که بر دو بخش است، در آن «طالبوف» با پسر پنداری خود «احمد» گفتگو می کند و دانش هایی را به زبان ساده به او می آموزد و از پیشرفت اروپائیان و عقب افتادگی ایرانیان سخن به میان می آورد که کتابی بسیار سودمند و شیرین است. «طالبوف»، در کتاب احمد می نویسد: "اکثر متمولین این مغربیان متمدن نمای خوش ظاهر، مثل موش صحرائی دور عالم را می‌ گردند که هرجا انبار جدیدی پر از حبوبات ثروت پیدا کنند، همراهان خود را دعوت نمایند و به هر حیله روباهی که ممکن باشد، رخنه بر آن انبار آکنده بیندازند. هر ملتی که رجال متنفذ او زودباور و بی علم و بی تجربه و طلا دوست باشند، با سرپنجه صید افکن شاهین اقتدار استرلینغ، روبل، دلار و فرانک، زود تر از دیگران شکار شوند."

     درکتاب دیگری با نام «مسالک المحسنین» که از طالبوف به جای مانده است، افرادی از تهران برای گردش علمی آهنگ قله دماوند می کنند. «طالبوف» در این میان، از چگونگی مردم و گرفتاری های کشور سخن می آورد.   

     و اما سیاحتنامه ابراهیم بیگ، که تألیف «زین العابدین مراغه ای» است که خواندن آن در دوران مشروطه تأثیر شگرفی بر مردم ایران گذاشت. این کتاب داستان بازرگان زاده ای را بازگو می کند که در جوانی برای دیدن میهن خود به ایران آمده و در پایتخت و دیگر شهرها از ناآگاهی مردم و سرگرمی آنان به کارهای بیهوده و فریبکاری و ستمگری حکمرانان با زبانی ساده و با آهنگ دلسوزی سخن به میان آورده است. اکثر ایرانیان با خواندن این کتاب از خواب غفلت بیدار شدند و تکانی سخت خوردند. آنان به آبادی کشور همت گمارده و تلاش بسیار کردند.

 


نظر شما